W jakiej temperaturze rozwija się bób?

Bób należy do roślin niewrażliwych na długość dnia. Zapewniając mu odpowiednią temperaturę i prawidłowe warunki glebowe, można by teoretycznie uprawiać go przez cały rok, wysiewając go także na przezimowanie. Taka praktyka jest stosowana od dawna w krajach Basenu Morza Śródziemnego, gdzie zimy z reguły są łagodne. W tym okresie panuje tam wysoka wilgotność (obfite opady deszczu), a bób bardzo lubi stale wilgotną glebę i niską temperaturę. Jednak nie na tyle niską, aby zahamować wzrost czy doprowadzić do wyginięcia roślin, ponieważ bób rozwija się już w temperaturze bliskiej 5°C. Najlepiej wzrasta w zakresie temperatur 15–20°C, natomiast temperatura powyżej 23°C powoduje już przedwczesne opadanie kwiatów i sprzyja rozwojowi chorób grzybowych, wirusowych oraz populacji szkodników.

bez podpisu

FOTO: fot. Matuszak

Dlatego uprawa ozima bobu w powyższych krajach jest można powiedzieć standardem. Dla przykładu we Włoszech tradycyjnie wysiewa się bób w Dzień Zaduszny, czyli 2 listopada, a zbiory rozpoczynają się już w marcu. Bób to więc doskonała uprawa na chłodną pogodę. Takich warunków na pewno nie ma zimą w naszej szerokości geograficznej. Warto jednak przy rozważaniu uprawy ozimej bobu przyjrzeć się, jakie są u nas – nie możliwości jego rozwoju przez zimę – ale możliwości przetrwania tej pory roku.

Jak długo bób wytrzyma tak niską temperaturę?

Zarówno kiełkujące w ziemi nasiona, jak i dojrzała roślina bobu wytrzymują temperatury do minus 4°C, a niektóre odmiany do minus 10°C. Nie ma jednak ścisłych danych, jak długo bób wytrzyma tak niską temperaturę. Pewnych wskazówek dostarcza doświadczenie wykonane w Getyndze w Niemczech. W tym rejonie, wysuniętym już daleko na północ od Morza Śródziemnego, również prowadzi się ozimą uprawę bobu. Jednak w sezonie 2002/2003 zima była tam bardzo surowa. Długotrwałe mrozy w dzień i w nocy do minus 16°C w połączeniu z wiatrem ze wschodu, przy braku ochrony śniegiem i całodziennym nasłonecznieniu (zwiększenie różnic temperatury pomiędzy dniem i nocą), zabiły rośliny.

W przeciwieństwie do tego, zimą 2009/2010, gdy temperatura spadała od minus 15°C do minus 20°C, przetrwało ponad 60% roślin, z tym, że były one odpowiednio okryte śniegiem. Getynga jest oddalona od Wrocławia w prostej linii na zachód o około 500 km. Im bardziej od nas na zachód, tym klimat staje się bardziej łagodny, to pewne. Mając jednak na uwadze, że zimy i u nas są w ostatnim czasie łagodne, zwłaszcza w południowo-zachodniej części naszego kraju, skłaniałoby to do udzielenia pozytywnej odpowiedzi na postawione wyżej pytanie: tak, ozima uprawa bobu w Polsce jest możliwa, ale jak każda uprawa ozima jest obarczona ryzykiem. Jak dużym? Czy tak dużym, jak na przykład uprawa cebuli ozimej? Nie wiadomo. Analizując przebieg pogody zimą w minionych sezonach, można byłoby mniej więcej nawet wskazać konkretne lata, w których bób mógłby przezimować. Analiza taka nie zastąpi nam jednak obserwacji w doświadczeniach, które należałoby wykonać, aby zbadać czynniki, które poza temperaturą mogą wpływać na efekt przezimowania: odmiana, termin siewu, nawożenie, okrycie włókniną… Kto się odważy, choćby na małą skalę?

dr Wojciech Matuszak

fot. Matuszak

Do celów spożywczych można wykorzystać zarówno świeże, jak i suszone kwiaty. Należy je zbierać tuż po otwarciu pąka. Wówczas są najlepsze do spożycia. W przeprowadzonych badaniach okazało się, że świeże kwiaty szczypiorku charakteryzują się bardzo wysoką wartością biologiczną. W porównaniu z liśćmi zawierają o około 10% więcej witaminy C, o około 6% więcej cukrów i 3-krotnie więcej karotenoidów! Kwiaty szczypiorku są także dobrym źródłem nasyconych i nienasyconych kwasów tłuszczowych, witaminy E oraz związków zawierających siarkę. Ostatnie z wymienionych nadają im ostrzejszy smak w porównaniu z liśćmi.

Pęczkowanie liści szczypiorku pędzonego w szklarni.

FOTO: fot. Matuszak, Wójcik

Uprawiać szczypiorek na kwiaty?

W związku z powyższym staje się oczywiste, że kwiatostany szczypiorku mogą stanowić towar handlowy. Czy to oznacza, żeby uprawiać szczypiorek na kwiaty? Teoretycznie można byłoby tak zrobić. Trzeba jednak zbadać, jakie jest zapotrzebowanie rynku na taki produkt. Czy przemysł jest zainteresowany np. produkcją suszu kwiatowego. Jeśli byłoby zainteresowanie, uprawa tej rośliny mogłaby być ukierunkowana zarówno na produkcję liści, jak i kwiatów. W pierwszym roku uprawy szczypiorku zbiera się tylko liście. W drugim roku uprawy można by zostawić rośliny do kwitnienia i zbierać zarówno liście, jak i kwiaty i sporządzać susz. Dostarczenie na rynek świeżych kwiatów byłoby najcenniejsze, jednak trudne do wykonania. Można jednak wyobrazić sobie, że sprzedawane są doniczki z kwitnącymi roślinami szczypiorku. Wówczas konsument mógłby wykorzystać zarówno piękny walor dekoracyjny kwiatów szczypiorku, jak również zastosować je jako świetną i bogatą w witaminy oraz związki prozdrowotne przyprawę w kuchni.

Plantacja szczypiorku po ścięciu liści. Przeznaczeniem plonu jest suszenie.

FOTO: fot. Matuszak, Wójcik

Szczypiorek to jedno z najłatwiejszych w uprawie ziół. Najlepiej radzi sobie:

• posadzony wpełnym słońcu (najlepsze kwitnienie),
• na żyznej, dobrze przepuszczalnej glebie,
• chociaż znosi lekkie zacienienie i większość typów gleb.
• W uprawie towarowej szczypiorku należy pamiętać, aby przy planowaniu nawożenia sprawdzić, czy w glebie jest wystarczająca zawartość siarki. Pierwiastek ten pozwala osiągnąć roślinom dobre walory smakowe i prozdrowotne oraz dłużej zachować dobry smak po ścięciu. Trzeba tutaj zaznaczyć, że istnieją różnice odmianowe w zdolności rośliny do pobierania siarki z gleby.
• Ścięte kwiatostany czy liście należy przechowywać w całym łańcuchu dostaw w niskiej temperaturze – około 2°C, aby zmniejszyć poziom oddychania, stres i podatność na choroby oraz ograniczyć powstawanie gorzkawego smaku.

Czytaj także: Jak nawozić cebulę azotem? Czy można na nim oszczędzać?

dr Wojciech Matuszak

– Byli oni jednymi z pierwszych, którzy w tym rejonie zaczęli sprowadzać folie ogrodnicze tunelowe. Z czasem otworzyli kolejny punkt sprzedaży, ten w Falęcicach. Od czasu otwarcia sklepu pracowałem tutaj jako sprzedawca i opiekun, a od 2018 r. jestem jego właścicielem. Mój brat Damian także zarządza sklepami ogrodniczymi, ale w okolicy Grójca oraz Warki. Jego rejon jest typowo sadowniczy, ale duże powierzchnie zajmują również uprawy jagodowe.

Agrowłókniny

FOTO: fot. Marta Szyperek

Jaki to rejon?

 – Tutaj, w Falęcicach, mamy klientów sadowników, rolników i warzywników. Jest to teren bardzo zróżnicowany pod względem produkcji. W ostatnich latach zwiększyła się powierzchnia plantacji borówki amerykańskiej. Z warzyw polowych najwięcej uprawia się rzodkiewki, sałaty lodowej, kopru oraz cukinii i ogórka polowego. W naszym rejonie gospodarstwa warzywnicze mają 3–4 ha, sadownicze przeciętnie 10 ha, a borówkowe 3–5 ha.

Zaczęło się od nawadniania

– Nasz sklep w Falęcicach rozpoczął swoją działalność w 2006 r., od sprzedaży systemu nawodnień – mówi pan Mateusz.

Węże do nawadniania

FOTO: fot. Marta Szyperek

– Tata, przewożąc folie tunelowe z Płocka, po drodze wypatrzył firmę Milex. I tak rozpoczęła się współpraca, która trwa do dziś. Jesteśmy jej dystrybutorem. Jako pierwsi w tym rejonie mieliśmy w ofercie kompleksowe systemy nawadniające. Każdy producent, chcący założyć nawadnianie, otrzyma u nas cały potrzebny osprzęt – od pompy głębinowej (najpopularniejsze są takie 200–500 l wydajności na min), poprzez rury przesyłowe, taśmy i linie kroplujące. Wykonujemy także nawodnienia specjalnie zaprojektowane dla indywidualnych odbiorców.

Podział prac

– Zajmuję się głównie zakupami, a żona Barbara dokumentacją. W sklepie pracuje 3 doświadczonych pracowników. Znają się na tym, co robią, biorą udział w szkoleniach, wiedzą, jak mogą pomóc. Klienci są usatysfakcjonowani obsługą. Mówią mi, że mam dobrych ludzi – kontynuuje gospodarz.

W sklepie pracuje doświadczona kadra. Od lewej: Dawid Kwiatkowski, Urszula Marzec i Hubert Fedorowicz. 

FOTO: fot. Marta Szyperek

Zaplecze

Budynek wraz z magazynami zajmuje około 1 ha. Na terenie firmy są magazyny na nawozy, mogące pomieścić 2 tys. ton. Pod dachem jest przechowywanych 95% towarów. Firma ma też własny transport, może dowieźć towar gratis do 20 km.

Współpraca

Hurtownia Agromati współpracuje z wieloma firmami, dostarczającymi środki ochrony roślin, nawozy, konstrukcje sadownicze – betonowe słupy, tyczki, opakowania na wszelakie owoce, substraty torfowe i torf kwaśny dla producentów borówki. Jest dystrybutorem agrowłóknin firmy Agrimpex, polskiego producenta narzędzi – firmy Verkatto, nawozów firmy Compo oraz preparatów bakteryjnych i humusowych z Agraplant. Ostatnio coraz więcej rolników sięga po produkty biologiczne, poprawiające jakość gleby. Wielu z nich jest dość niecierpliwych, oczekuje efektu szybko i rezygnuje ze stosowania, a jak wiadomo na efekt trzeba poczekać.

Novatec nawozy

FOTO: fot. Marta Szyperek

– W gospodarstwie żony, gdzie uprawiana jest pszenica, uzyskałem w tym roku ponad 9 ton ziarna z hektara. Stosowałem Bakterplant łącznie z Humiagra regularnie po zbiorze. Uważam, że taka kombinacja środków się sprawdza – zachwala pan Mateusz.

Jakie odmiany warzyw?

 Z cukinii popularna jest Cronos, Rhodos, Milos. Z ogórków polowych nie słabnie zainteresowanie odmianą Śremski, a także Acord, Atomic.

Oferta hurtowni Agromati

FOTO: fot. Marta Szyperek

– Sprzedajemy też dużo kopru – Szmaragd, Ambrozja, Mamut. Z rzodkiewki głównie wybierana jest Celesta, z sałat lodowych – Ice Way, Ice Jazz, Ice Music – mówiła Urszula Marzec, specjalista w sprzedaży odmian.

 Jakie nawozy?

 Z nawozów pogłównych wybierane są te wieloskładnikowe bezchlorkowe, np. NovaTec, Blaukorn. Ostatnio wzrosło zainteresowanie nawozem Florovit Complex NPK. Producenci mówią, że szukają oszczędności tam, gdzie się da, ale nie za wszelką cenę. Nawozy Florovit nie są tak drogie jak inne, ale są skuteczne.

Nawozy Fructus

FOTO: fot. Marta Szyperek

 Z płynnych często wybierane są produkty, takie jak Florovit Uniwersalny oraz nawozy mikroelementowe z firmy Intermag – z borem, z krzemem, z cynkiem. Producenci sami produkujący rozsadę stosują powszechnie stymulator systemu korzeniowego – BlackJak.

Aktualna sytuacja

To teraz ryzykowny biznes, bo nie da się przewidzieć rynku.

– Jesteśmy fair w stosunku do klientów, sprzedajemy towar na bieżąco. Staramy się kupować go możliwie jak najwcześniej przed sezonem, aby produkty były cały czas dostępne w dużych ilościach i niskich cenach – mówi pan Mateusz.

Sytuacja szybko się zmienia. Każdy producent wie, że wszystko będzie coraz droższe. W tym roku wszystkie produkty potrzebne do produkcji zdrożały, a największy wzrost cen odnotowały nawozy mineralne. Daje się zauważyć, że producenci mają coraz mniej pieniędzy, kupują na bieżąco, nie robiąc zapasów. W szczególnie trudnej sytuacji są sadownicy. Dużo jabłek jest jeszcze w komorach, koszty prądu wzrastają, a przemysłowe owoce kosztują tylko 35 gr za kg.

Marta Szyperek