Hipotetycznie, jeśli wysiejemy 3 jedn., tzn. 750 000 nasion, i przy założeniu, że otrzymamy cebule o kalibrażu 7 cm (masie około 200 g), jesteśmy w stanie uzyskać plon 150 t/ha. Na kalkulatorze to się zgadza, tylko dlaczego w praktyce plony przekraczające 40 t/ha traktowane są już jako dobre?

Co decyduje o plonie cebuli?

Jednym z najistotniejszych czynników, które decydują o plonie i jego wartości biologicznej jest nawożenie. Przy doborze poszczególnych nawozów bierzemy pod uwagę wymagania pokarmowe cebuli oraz zawartość składników w glebie – jeśli czegoś w niej brakuje, uzupełniamy do optymalnych wartości. Należy wybrać właściwą metodę analizy gleby pod uprawę cebuli, czyli metodę uniwersalną (koszt około 50 zł za próbkę). Uzyskane wyniki odnosi się do ustalonych dla tego gatunku liczb granicznych (źródło: IO Skierniewice 2014).

Liczby graniczne cebula nawożenie

FOTO: fot. Wiom Gazeta

Przy wyborze nawozów posypowych trzeba zwracać uwagę nie na cenę 1 tony, ale na to, co dokładnie dany nawóz wnosi, a także na jego rozpuszczalność, tzn. możliwość pobrania składników z nawozu przez roślinę. Porównując dostępne na rynku produkty, powinniśmy zwracać uwagę na formy poszczególnych składników i ich rozpuszczalność. Prawidłowo dobrane nawozy pozwolą podać około 60% azotu w formie saletrzanej (NO₃), część fosforu w formie polifosforanowej oraz potas w formie bezchlorkowej. W saletrze amonowej i saletrzaku ilość formy saletrzanej stanowi połowę (50%) puli azotu i aby zwiększyć jego ilość do 60%, musimy uwzględnić w programie nawożenia saletrę wapniową, saletrę potasową lub nawozy na ich bazie, np. Nitrabor lub Unika Calcium, 1–3 razy w sezonie, po 120–250 kg/ha. Wieloskładnikowym nawozem bezchlorkowym (tzn. na bazie siarczanu potasu), który zawiera specjalną formę fosforu, jest YaraMila Complex (300–700 kg/ha).

Czytaj także: Odżywianie cebuli, marchwi i brokułów. Jak nawozić warzywa, aby te były odporne na niekorzystne warunki?

Ważne nawożenie wapniem - co gdy odczyn jest odpowiedni, a zawartość wapnia jest zbyt mała?

Jeżeli w glebie jest odpowiednia zawartość wapnia, możemy w nawożeniu wykorzystać saletrę amonową lub saletrzak – jest to rozwiązanie bardzo ekonomiczne. Na oszczędności nie możemy jednak pozwolić sobie w sytuacji, kiedy wapnia jest zbyt mało, a tym bardziej w sytuacji, która zdarza się coraz częściej – gdy odczyn gleby jest odpowiedni, ale zawartość w niej wapnia niska. Pogłówne stosowanie kredy granulowanej korzystnie ogranicza powierzchniowe zaskorupianie gleby, jednak niedostatecznie odżywia rośliny tym składnikiem. Minimalna ilość wody to 66 000 litrów, które teoretycznie pozwalają rozpuścić 1 kg węglanu wapnia, tzn. nawet roczne opady na poziomie 600 mm nie umożliwią rozpuszczenia 100 kg kredy granulowanej. Jeśli faktycznie szukamy na rynku kredy granulowanej, powinniśmy zweryfikować certyfikat, jakim jest oznaczona (www.eur-lex.europa.eu).

Cebula z siewu bez nawożenia startowego w porówniu do standardu (fot. Peder Krogsgård, Duńskie Stowarzyszenie Producentów Cebuli).

FOTO: fot. Peder Krogsgård, Duńskie Stowarzyszenie Producentów Cebuli

Zwracaj uwagę na typ wapna

Produkt opatrzony certyfikatem z informacją o typie wapna G.1.5a lub G.1.5b bez wątpienia jest kredą o przyzwoitej reaktywności i wysokiej liczbie zobojętniania. Brak tego certyfikatu (ewentualnie certyfikatu 06a) świadczy o tym, że produkt nie jest kredą, tylko drobno zmielonym, a później zgranulowanym zwykłym węglanem wapna.

Saletra wapniowa zawiera w pełni rozpuszczalny w wodzie wapń i jeśli na polach faktycznie mamy problemy z wapniem, to będzie ona właściwym wyborem. W 1 litrze wody można rozpuścić ponad 1 kg saletry wapniowej i dostarczyć wapń w formie możliwej do pobrania przez roślinę. Rośliny wysycone wapniem cechują się lepszym wigorem i większą odpornością na patogeny, a tym samym wyższą zdrowotnością i przydatnością do długiego przechowywania.

Nawożenie dolistne cebuli

W przypadku nawożenia pozakorzeniowego mamy niewiele czasu na aplikację składników odżywczych. Zazwyczaj okres między pierwszym i ostatnim zabiegiem wynosi około 2,5 miesiąca – czas pomiędzy 4.–5. liściem właściwym, a załamaniem się szczypioru. W początkowym okresie wybrane nawozy powinny zapewnić intensywny wzrost szczypioru, tzn. aparatu asymilacyjnego, który będzie mógł wytworzyć dorodną cebulę. W tym celu warto sięgnąć po nawozy o zrównoważonym składzie NPK + mikro (Kristalon Zielony).

Faza 6. liścia właściwego stanowi odpowiedni czas na profilaktyczne zabiegi mikroelementowe, tzn. podanie boru, manganu i molibdenu. W przypadku cebuli uprawianej z przeznaczeniem na sprzedaż w workach, w celu zapewnienia przylegania łuski warto przed początkiem załamywania się szczypioru dostarczyć miedź w dawce 250 g/ha Cu (YaraVita Miedź w dawce 0,5 l/ha).

Wsparcie przed porażeniem i zwiększenie tolerancji na Stemphylium sp.

W celu zwiększenia tolerancji cebuli na porażenie przez Stemphylium sp. należy do preparatów fungicydowych dodawać nawozy zawierające magnez. W przypadku regeneracji szczypioru po uszkodzeniach herbicydowych, zamiast siarczanu magnezu, dobrze zastosować produkty dostarczające mikroelementy (np. KristaLeaf Foto), które pozytywnie wpływają m.in. na regenerację roślin i przebieg fotosyntezy.

Aby przeciwdziałać zasychaniu końcówek szczypioru, aplikujemy nawozy zawierające wapń. Poprawę skuteczności zabiegów wapniowych uzyskamy poprzez dodatek mikroelementów, zwłaszcza boru – polecam razem z Calcinitem zastosować Superbę Mikromix (0,5 kg/ha).

Fertygacja cebuli

Chciałbym skupić się głównie na ekonomicznym aspekcie fertygacji cebuli. Przede wszystkim dotyczy to pieniędzy, ale należy dodatkowo zaznaczyć, że fertygacja jest po prostu korzystna dla cebuli i roślina ta dobrze reaguje na podawanie składników odżywczych i wody właśnie w taki sposób. Dodatkowo, gdy wykorzystuje się fertygację, na ogół łatwiej jest także ochronić ten gatunek przed chorobami grzybowymi niż na plantacjach deszczowanych.

Trzy warianty uprawy cebuli

Zestawienie prezentuje trzy warianty uprawy cebuli.

• Pierwszy wariant, w którym gospodarstwo uzyskuje plon wynoszący 20 t/ha, to uprawa tradycyjna, niedeszczowana. Takie przypadki są wciąż dość powszechne w Polsce, co pokrywa się z danymi publikowanymi przez GUS.
• W drugiej kolumnie tabeli znajduje się przykład dobrze prowadzonego gospodarstwa, w którym stanowiska deszczuje się,
• a w ostatniej – symulacja dla gospodarstwa wyposażonego w system fertygacji cebuli.

koszt uzyskania plonu cebuli

FOTO: fot. Gazeta Wiom

Dane do tych wyliczeń zebrałem w ponad 100 gospodarstwach zlokalizowanych na terenie 7 polskich województw. Cebulę uprawia się w nich na powierzchni od 3 do 100 ha, a średni wieloletni plon handlowy waha się w zakresie 23–65 t/ha.

Całkowite koszty uprawy cebuli w 2022 r. wzrosły w stosunku do 2021 r. o ponad 30%. Do pełnych kalkulacji należałoby dodać koszty związane z przechowaniem, załadunkiem i koszty transportu do miejsca zbytu, ewentualnie sortowania, konfekcji do worków, czy obierania. Estymacji kosztów na sezon 2023 to dalszy ich wzrost związany głównie ze wzrostem kosztów nawożenia, paliwa, energii i robocizny.

Co daje fertygacja?

W polskich warunkach klimatyczno-glebowych stosowanie nawadniania za pomocą linii kroplujących w połączeniu z fertygacją pozwala osiągnąć plony przeciętnie o ponad 20 t/ha wyższe w stosunku do plantacji nawadnianych za pomocą deszczowni szpulowych. Cebulę sprzedajmy "na wagę", a nie "na powierzchnię", na której była uprawiana. Dlatego tak ważna jest kontrola kosztów jednostkowych. Fertygacja pozwala obniżyć koszty jednostkowe.

Gdzie uprawiana jest cebula?

• Uprawa cebuli w Polsce skoncentrowana jest na Kujawach i w Wielkopolsce.
• Areał cebuli w 2022 r. spadł o około 12% głównie tam, gdzie cebule przeznacza się do obierania. W rejonach, gdzie dominuje zbyt na rynku warzyw świeżych (bliskość dużej giełdy i większych miast) areał cebuli jest stabilny. Przykład ten obserwujemy w woj. mazowieckim.

Areał uprawy cebuli Polska 2021 2022

FOTO: fot. Gazeta Wiom

Uprawa cebuli na dobrym poziomie nie jest łatwa. Składa się z wielu mniej lub bardziej istotnych elementów. Ich połączenie, przy jednoczesnej trosce o każdy z osobna, pozwala uzyskać dobre wyniki produkcyjne i finansowe.

Po przekazaniu wyników analizy istnieje możliwość bezpłatnego przygotowania indywidualnych rekomendacji:

• nawożenia posypowego i pozakorzeniowego – konieczna analiza ogrodnicza gleby;
• fertygacyjnych – konieczna pełna analiza wody. 

Wojciech Kopeć

Na cenę cebuli nie ma co narzekać i będzie ona rosła. Średnie plony w Holandii wyniosły 45 t/ha, co na tamtejsze warunki jest niskie. W Belgii w połowie grudnia płacono 3,8 zł/kg cebuli obranej. Ogólnie cebuli na rynku brakuje, szczególnie tej dobrej jakości z silną łuską. Prawdopodobnie wysokie ceny osiągnie cebula zimująca oraz typu hiszpańskiego z najwcześniejszych zasiewów w nowym sezonie.

Główne problemy w uprawie cebuli w minionym roku to choroby odglebowe – fuzarioza. Aby ją wyeliminować, warto zastosować preparat zawierający grzyb Trichoderma wraz z wapniem odżywczym, przedsiewnie na głębokość 10 cm. Z chorób szczypioru najwięcej obaw budzi stemphylium, a ze szkodników wciornastki.

Potrzeby pokarmowe cebuli

Do chłodni trafiać musi wyłącznie towar dobrej jakości. W przeciwnym razie liczyć się należy z dużymi stratami przechowalniczymi. Warto zadbać w trakcie uprawy o silną łuskę cebuli.

W nawożeniu cebuli pomija się rolę mikroelementów. Niektóre z nich odpowiadają w dużej mierze za jakość uzyskiwanych zgrubień – miedź pomaga uzyskać silną łuskę.

• Można aplikować ją z cynkiem, którego niedobór powoduje karłowacenie szczypioru.
• Żelazo wspiera tworzenie się chlorofilu,
• a mangan zapobiega skręcaniu się szczypioru.
• Molibden podany w fazie 2–3 liścia wspiera rozwój systemu korzeniowego.

Utrzymanie gruzełkowatej struktury gleby przeciwdziała wypadom roślin w wyniku erozji wietrznej. Cebulę najlepiej wysiewać na głębokość 2,5 cm, zwłaszcza że ostatnie wiosny były zdecydowanie suche.

Organizatorzy spotkania. Od lewej: Jan Bruszewski, Grzegorz Iskra i Patryk Smoleń z Timac Agro oraz Krzysztof Kucharski i Martyna Michalak z GPR Krasoń.

FOTO: fot. Szyperek

Mocny system korzeniowy to pewny plon. Do jego budowy służy Fertiactyl Starter. Można zastosować go w dwóch dawkach po 3 l/ha (pierwszy w fazie 2. liścia, kolejny po 2 tygodniach), już po zwalczeniu chwastów, by ich nie stymulować do wzrostu. Fertiactyl Starter to silny antystresant, ukorzeniacz, a także nawóz zawierający azot i fosfor oraz kwasy huminowe i fulwowe. Doświadczenie przeprowadzone przez Patryka Smolenia wykazało, że rozwój szczypioru był podobny, ale kalibraż zgrubień był znacznie większy i szersza była szyjka korzeniowa, dzięki rozbudowie systemu korzeniowego.

Irys w formie hydrożelu

W uprawie cebuli dobrze sprawdza się Irys. Jest w formie hydrożelu, który wolno przemieszcza się w glebie, utrzymując składniki aktywne w ryzosferze przez ok. 2 tygodnie. Wzmacnia kondycję roślin i dzięki temu można zastosować wysoką dawkę herbicydu, zgodną z jego etykietą rejestracyjną, ale w bezpieczny sposób dla cebuli.

Seactiv Vital można stosować z fungicydami. Dodatek preparatu na bazie alg do oprysku wzmacnia ich działanie. Zawiera on także makro- i mikroelementy, które odżywiają roślinę. Takie połączenie działa biostymulująco na roślinę.

Kompleks Physio+ to biostymulacja zawarta w nawozach granulowanych m.in. Physiomax. Przede wszystkim stymuluje rozwój systemu korzeniowego. Wpływa na lepsze pobierania wapnia i innych składników przez rośliny, co zapewnia lepszy wigor w początkowych fazach wegetacji i poprawia zdolność do znoszenia suszy.

Marchew - niedobór boru prowadzi do obumierania liści

W Polsce marchew uprawiana jest na około 15 tys. ha. W tym roku wcześniejsze siewy przyczyniły się do słabszych wschodów, a wczesną jesienią była duża presja mączniaka prawdziwego. Dużym problemem są nicienie.

• Bor w uprawie marchwi odgrywa bardzo istotną rolę. Dobrym rozwiązaniem jest płynny Fertileader Gold, który oprócz boru zawiera również molibden (jego niedobór w marchwi powoduje zmiany barwy liści). W efekcie poważny niedobór boru prowadzi do obumierania liści.

W trakcie wegetacji, działając prewencyjnie, można zastosować jeden z kompleksowych środków (zawierających wszystkie składniki pokarmowe NPK, jak i większość mikroelementów). Zastosowanie Fertileader Vital da pewność dobrej kondycji odżywczej rośliny, zawiera on azot, fosfor i potas, ale również B, Mn, Mo, Cu, Zn, Fe.

Kapustne brokuły jak nawozić?

Patryk Smoleń specjalista Timac Agro rekomendował program nawożenia w oparciu na produktach biostymulujących.

• W początkowej fazie wzrostu roślin, jeszcze na etapie rozsady, poleca zastosować Fertiactyl Starter.
• Drugi zabieg wykonać 2 tygodnie po posadzeniu w pole, aby rozsada się dobrze ukorzeniła. Preparat zawiera m.in. kwasy fulwowe i huminowe oraz azot, potas, fosfor.
• Kolejny z serii to Seactiv Gold (zastosować dwukrotnie w ilości 2 l/ha).
• Przy intensywnym wzroście róży użyć Seactiv Elite (3 l/ha). Dostarcza przede wszystkim wapnia, ale też azot, potas i właśnie bor, który istotnie wpływa na jakość róż.

Marta Szyperek

Więcej informacji w filmie - zapraszamy.

Państwo pokryje straty zakładom nawozowym, aby mogły oferować rolnikom nawozy w przystępnych cenach

Rząd od kilku miesięcy utrzymuje, że pracuje nad ustabilizowaniem rynku nawozów. Minister rolnictwa Henryk Kowalczyk wielokrotnie deklarował, że państwo pokryje straty zakładom nawozowym, aby mogły oferować rolnikom nawozy w przystępnych cenach. By uruchomić taką pomoc, potrzebna jest jednak zgoda UE. Wstępnie Komisja Europejska zgodziła się, by państwa członkowskie wspierały produkcję nawozów. KE zaproponowała też, by organy publiczne kupowały nawozy od producentów i oferowały je rolnikom po niższych cenach.

Polski rząd najwyraźniej zainspirował się propozycjami KE, bo poinformował właśnie, że Krajowa Grupa Spożywcza została autoryzowanym dystrybutorem nawozów Grupy Azoty i ANWIL. W swoich punktach rozpoczęła sprzedaż nawozów azotowych, jednoskładnikowych i wieloskładnikowych.

Trzeba jednak zauważyć, że pomysł stworzenia państwowej sieci dystrybucji nawozów nie jest całkiem nowy, bo już w czerwcu informowaliśmy Was, że Krajowa Grupa Spożywcza negocjuje zawarcie umowy dystrybucyjnej z Grupą Azoty S.A. i Anwilem.

Krajowa Grupa Spożywcza-Polscy przetwórcy owoców i warzyw szukają nowych rynków zbytu

Ceny nawozów z Krajowej Grupy Spożywczej —przebijamy monopole zagranicznych koncernów

Jak zapewnia Andrzej Śliwka, wiceminister aktywów państwowych ceny nawozów z nowej oferty KGS mają być "bardzo konkurencyjne".

— Takimi działaniami przebijamy monopole zagranicznych koncernów, które zarabiają krocie na nieuzasadnionych wysokich marżach — wyjaśnił Śliwka.

W jego ocenie było to możliwe dzięki powstaniu Krajowej Grupy Spożywczej.

— Powstanie holdingu spożywczego miało wzmocnić pozycje polskiego rolnika oraz ochronić go przed nieuczciwymi praktykami ze strony dużych kontrahentów, w tym dystrybutorów — ocenił wiceminister.

Gdzie kupimy nawozy od Krajowej Grupy Spożywczej?

Na razie rolnicy mogą zakupić nawozy w 10 lokalizacjach w 6 województwach. Najwięcej punktów sprzedaży detalicznej, bo aż 4, mieści się w woj. kujawsko-pomorskim. Nie widomo, czy przybędzie ich w innych częściach kraju. Z prośbą o wyjaśnienie tej sprawy zwróciliśmy się do rzecznika prasowego Krajowej Grupy Spożywczej. Zapytaliśmy także o ceny oferowanych nawozów. Jak tylko otrzymamy komentarz, opublikujemy go.

Punkty sprzedaży detalicznej:

• Kujawsko-pomorskie:

Centrala

tel. 695 650 077, 695 650 377

ul. Kraszewskiego 40

87-100 Toruń

Kruszwica

tel. 665 552 533

ul. Niepodległości 38/40

88-150 Kruszwica

Nakło nad Notecią

tel. 725 111 742

ul. Rudki 1

89-100 Nakło nad Notecią

Brześć Kujawski

tel. 695 650 329

ul. Przemysłowa 1

87-880 Brześć Kujawski

• Woj. pomorskie:

Malbork

tel. 695 650 328

ul. Wł. Sikorskiego 51

82-200 Malbork

• Woj. lubelskie:

Siennica Nadolna

tel. 695 650 327

Siennica Nadolna 59

22-302 Siennica Nadolna

Werbkowice

tel. 695 650 325

ul. Przemysłowa 2

22-550 Werbkowice

• Woj. łódzkie:

Dobrzelin

tel. 695 650 496

ul. Władysława Jagiełły 92

99-319 Dobrzelin

• Woj. zachodniopomorskie:

Kluczewo

tel. 695 650 429

ul. Władysława Broniewskiego 23

73-102 Stargard

Płock

tel. 695 650 075

ul. Bielska 52

09-400 Płock

opr. na podstawie Kamila Szałaj tygodnik-rolniczy.pl

Fot. Bernat

W zestawieniu z innymi warzywami cebula wymaga zarówno dużej dostępności azotu, jak i stosunkowo wysokich dawek tego pierwiastka. Niepokoi jednak fakt, że z dawki dostarczonej do gleby korzysta tylko w około 30–40%. Tłumaczy się to przede wszystkim płytkim korzenieniem roślin cebuli – większość korzeni znajduje się w górnej 20–30-cm warstwie profilu glebowego. Poprzeczny zasięg systemu korzeniowego jest również ograniczony – korzenie są skoncentrowane w promieniu 15–20 cm wokół rośliny. Korzenie stanowią stosunkowo niewielką część całkowitej biomasy rośliny – tylko 2–6%. Dlatego nieumiejętne dawkowanie azotu powoduje jego przedostawanie się (głównie w postaci azotanów) poniżej strefy korzeniowej wraz z przesączającą się wodą.

Przykładowa wielkość systemu korzeniowego cebuli.

FOTO: fot. Matuszak

W których okresach zapotrzebowanie na ten pierwiastek jest największe?

Na podstawie badań zawartości azotu w roślinie, można było stwierdzić, w których okresach zapotrzebowanie na ten pierwiastek jest największe.

• Na początku sezonu ilość ta jest niska.
• Pod koniec pierwszej połowy sezonu wegetacyjnego cebula z siewu zawiera na ogół mniej niż 20% tego azotu, który znajdzie się w roślinach podczas zbioru. Chociaż pobór azotu w stadium siewek jest na początku niski, to jednak ograniczona jego dostępność na tym etapie może opóźnić tworzenie się główek cebuli i przez to dojrzewanie, podczas gdy nadmiar N w późniejszych stadiach może opóźnić dojrzałość przez zahamowanie starzenia się liści.
• W drugiej połowie sezonu zaczyna się duże i najszybsze pobieranie azotu, które zwalnia dopiero w ciągu ostatnich kilku tygodni przed zbiorami.
• Dlatego zapotrzebowanie na azot jest największe w okresie intensywnego rozwoju cebul. Rośliny pobierają wówczas od 1,5 do 3,0 kg N/ha dziennie. Odmiany wczesne cebuli mogą pobierać nawet 4 kg/ha.

Młode rośliny cebuli są wrażliwe na zasolenie.

FOTO: fot. Matuszak

Ta informacja nie jest wskazaniem do zwiększenia w tym okresie nawożenia azotem, tylko do takiego kierowania żywieniem, żeby w czasie największego zapotrzebowania azot był łatwo dostępny w obrębie systemu korzeniowego. Jak to osiągnąć?

Przede wszystkim ważna jest znajomość swojej gleby (mineralna czy organiczna, jaki jest jej poziom przepuszczalności, jaka zdolność do utrzymywania wody i składników pokarmowych, jaki ma poziom próchnicy). Po drugie, znajomość warunków klimatycznych (ilość opadów w okresie wegetacji, ich rozkład). I wreszcie, możliwość nawadniania (jeśli jest, pozwala łatwiej ustalić dawki i terminy nawożenia).

Na co wpływa wysokość nawożenia azotem?

Nadmiar azotu może obniżyć wielkość i jakość plonu cebuli. Cebula, zwłaszcza jej siewki, są wrażliwe na zasolenie. Skutkuje ono wypadami roślin (mniejsza obsada), wolniejszym wzrostem pozostałych i ostatecznie zmniejszeniem plonów.

Nadmiar azotu w glebie jest szczególnie niebezpieczny w sezonach chłodnych i deszczowych – w czasie dojrzewania rośliny zamiast załamywać szczypior, tworzą nowe liście, grubieje łodyga rzekoma, tworząc grubą szyjkę lub cebulę bączastą. Rośliny o grubych szyjkach nie zasychają tak dobrze, jak te z cienką. Podczas przechowywania szybciej wyrastają w korzenie i liście, mogą też gnić.

Cebule bączaste to też wynik nadmiaru azotu.

FOTO: fot. Matuszak

Wysokość nawożenia mineralnego azotem może wpływać na podatność roślin na choroby i szkodniki. Dawki azotu do poziomu optymalnego nie będą miały wpływu na wciornastki, ale liczebność wciornastków wzrasta w przypadku, w którym dawki azotu przekraczają optymalny poziom.

Zbyt wysoki poziom nawożenia azotem zwiększa nasilenie mączniaka rzekomego (Peronospora destructor), czy uszkodzeń przez wciornastki.

Z kolei niedobór azotu w roślinie skutkuje występowaniem pośpiechów. Rośliny nie mając tego składnika w dostatecznej ilości w obrębie systemu korzeniowego, przedwcześnie wchodzą w fazę generatywną – przedwcześnie tworzą pęd kwiatostanowy. Obniżają więc plon handlowy i zysk. Trzeba na to zwrócić szczególną uwagę przy nawożeniu cebuli ozimej, zwłaszcza wiosną.

Pośpiechy w uprawie cebuli ozimej mogą być wynikiem niedostatecznego odżywienia azotem.

FOTO: fot. Matuszak

Plon z dużą liczbą grubych szyjek świadczy o przenawożeniu azotem.

FOTO: fot. Matuszak

Potrzebna jest dobra znajomość gleby, przedplonów, jakości wody do nawadniania

Głównymi źródłami azotu niebędącymi nawozami są:

• resztkowe azotany glebowe, niewykorzystane podczas poprzedniej uprawy,
• azotany w wodzie do nawadniania
• oraz N z materiału organicznego zmineralizowany w okresie wegetacji.

Te „nienawozowe” źródła azotu są specyficzne dla danego miejsca i mogą znacznie się różnić, dlatego potrzebna jest dobra znajomość gleby, przedplonów, jakości wody do nawadniania. W niektórych próbach gleby stwierdzono, że resztkowe azotany i azot powstały w wyniku mineralizacji materii organicznej dostarczyły azotu wystarczająco dla uzyskania dobrego plonu bez konieczności dodatkowego nawożenia azotem. Dlatego uwzględnienie pozostałości azotanów i innych źródeł azotu ma kluczowe znaczenie do uniknięcia nadmiernego stosowania nawozu azotowego (tab. 1.).

Tabela nr 1

FOTO: fot. Wiom 11/22

Podczas gdy azotany w glebie i wodzie można stosunkowo łatwo zmierzyć, mineralizacja N ze źródeł organicznych jest trudniejsza do określenia, ponieważ uwalnianie N w tym procesie jest ciągłe w trakcie wegetacji. Jednak znajomość swojej gleby, badanie jej zasobności (im częściej, tym lepsza ocena) może pomóc oszacować, jaka część N może pochodzić z procesu mineralizacji.

Kiedy zmniejszyć nawożenie azotowe?

Ogólnie wiadomo, że jeśli mamy glebę naturalnie bogatą w substancje organiczne (wykluczamy tu stosowany obornik i inne nawozy organiczne), to możemy zmniejszyć nawożenie azotowe. Trzeba więc zrobić analizę gleby przed siewem i w trakcie wegetacji, zwłaszcza w okresie intensywnego wzrostu. Wówczas dowiemy się, jaka była dostępność azotu w tym czasie. Zestawienie tego z wielkością i jakością zebranego plonu pozwoli w przyszłym roku skorygować nawożenie. Jednym słowem – przeprowadzanie własnych wieloletnich doświadczeń pozwala ustalać optymalne dawki i terminy nawożenia.

Dawki nawożenia trzeba też korygować, nawadniając plantację czy po ulewnych deszczach. Dla cebuli tzw. odżywienie luksusowe (zwiększając dawkę azotu nie powodujemy już zwyżki plonu) kształtuje się na poziomie 19% (niekiedy 39%). Reszta będzie wypłukiwana.

Przechowalnictwo, a opłacalność

Czy ktoś zapłaci za warzywa tyle, aby zwróciły się koszty przechowywania?

Jaka forma azotu? Azotanowa czy amonowa?

Niezwykle ważna jest jeszcze forma azotu – amonowa czy azotanowa i termin nawożenia.

• Azotan jest anionem i prawie nie wchodzi w interakcje z cząsteczkami gleby. Może być dlatego szybko przenoszony poniżej strefy korzeniowej np. podczas intensywnych opadów deszczu czy nawadniania.
• Natomiast azot w formie amonowej jest kationem, który może być zatrzymywany przez cząsteczki gleby, a to zapobiega jego wypłukiwaniu. W ciepłych i napowietrzonych glebach forma amonowa jest szybko utleniana do azotanu przez mikroorganizmy glebowe w procesie zwanym nitryfikacją.

W początkowych fazach rozwoju cebula najlepiej rośnie, kiedy jedynym źródłem azotu jest forma amonowa. Jej obecność w roztworze glebowym przyczynia się do lepszego pobierania fosforu (forma amonowa ulega w glebie nitryfikacji, dzięki czemu pH gleby zmniejsza się i fosfor staje się lepiej przyswajalny dla rośliny). Fosfor poprawia rozwój korzeni młodych roślin. Poprawia też plon handlowy, zmniejszając udział cebul o grubej szyjce i bączastych. (tab. 3.).

Tabela nr 3

FOTO: fot. Wiom 11/22

W późniejszych etapach maksymalny wzrost roślin i pobieranie azotu uzyskuje się przy zwiększonym udziale formy azotanowej. Jednak obawiając się wymywania azotanów, lepiej jest stosować nawozy, zawierające obydwie formy azotu – saletrę amonową lub siarczan amonu czy mocznik (forma amidowa) niż np. saletrę wapniową (zawiera tylko azotany).

Warto też stosować nawozy z dodatkiem inhibitorów nitryfikacji lub nawozy o spowolnionym działaniu. Ich skuteczność wpływa pozytywnie na plon cebuli, zwłaszcza w latach z dużymi opadami deszczu. Można je stosować w obniżonych dawkach. Niekiedy 50–65% dawki nawozu standardowego wystarcza, aby uzyskać zadowalający plon.

Przedsiewne nawożenie azotem można wykonać rzutowo lub umieszczać nawóz blisko roślin (ok. 5 cm) podczas siewu siewnikiem wyposażonym w dozowniki do nawozu na głębokość ok. 10 cm w tzw. taśmie.

Doświadczenia pokazały, że taśmowo umieszczany nawóz dawał lepsze rezultaty. Trzeba jednak zwrócić szczególną uwagę, aby dozowniki nie wprowadzały nawozu zbyt blisko roślin (możliwość uszkodzenia).

Podczas siewu można także zastosować nawozy startowe, umieszczając je za pomocą dozowników w pobliżu nasion. Są to najczęściej nawozy płynne, które zazwyczaj zawierają azot i fosfor z azotem w postaci amonowej. Jak już wiemy, azot w postaci amonowej zwiększa pobieranie przez rośliny fosforu, poprawia wczesny wzrost i plon handlowy, zmniejszając udział cebul o grubej szyjce i bączastych (tab. 3.). Przy stosowaniu nawozów startowych całkowitą ilość azotu potrzebną do uzyskania wysokich plonów można zmniejszyć w zależności od zaleceń. Nawozów startowych również nie można umieszczać w bezpośrednim kontakcie z nasionami, ale 3 cm poniżej wysiewanych nasion i 3 cm z boku rzędu, w którym umieszcza się nasiona.

Cebula bez orki

Cebulę w systemie bezorkowym Pan Andrzej uprawia już od 7 lat - reportaż z gospodarstwa!

Stosowanie dawek dzielonych w uprawie cebuli, gwarantuje wyższy plon handlowy

Wyliczoną dawkę nawozu najlepiej jest podzielić i stosować zgodnie z zapotrzebowaniem ilościowym rośliny w różnych okresach jej wzrostu. Stosowanie dawek dzielonych skraca czas przebywania nawozu w glebie, dzięki czemu ryzyko wymywania jest mniejsze, a rośliny otrzymując określoną porcję efektywniej ją wykorzystają.

Wyższy plon handlowy otrzymuje się wtedy, kiedy 2/3 dawki azotu zastosuje się przedsiewnie, a 1/3 pogłównie niż wtedy, gdy całość zastosuje się przed siewem. Możliwe jest także stosowanie nawożenia N w większej liczbie dawek pogłównie. Jednak ogólną zasadą jest nawożenie do końca czerwca – początku lipca.

Dzielenie dawek azotu skutkuje osiągnięciem wyższych plonów szczególnie w latach chłodniejszych i wilgotniejszych. W suchym i cieplejszym roku największe plony uzyskuje się wtedy, gdy nawożenie N wykonuje się przed siewem. Prognozy długoterminowe nie dają nam jednak pewności, jaki sposób nawożenia przyjąć.

Jeśli chodzi o nawozy typu obornik czy kompost, należy pamiętać, że większość azotu znajduje się tam w formie związków organicznych, które muszą zostać najpierw zmineralizowane do dostępnej dla roślin formy amonowej i/lub azotanowej. Nawozy te można by więc zaliczyć do grupy o spowolnionym działaniu. Jednak z powodu różnorodności form tych nawozów trudniej jest ocenić ich wpływ na ilość i jakość plonu, ustalić dostępne formy azotu, czy też określić odpowiednie dawki.

Doświadczenia wyraźnie pokazały, że odmiany wczesne potrzebowały dużo większych dawek azotu do osiągnięcia plonu zbliżonego do odmian późnych (tab. 2.).

Tabela nr 2

FOTO: fot. Wiom 11/22

Wpływ różnych kombinacji nawozowych na plon i cechy jakościowe cebuli

W doświadczeniu nawozowym (bez nawadniania), wykonanym w obecnym Zakładzie Hodowli i Nasiennictwa Spójnia w Nochowie oraz w Zakładzie Doświadczalnym Oceny Odmian (COBORU) w Czesławicach oceniano wpływ różnych kombinacji nawozowych na plon i cechy jakościowe odmiany Ławica. Na podstawie wyników analizy glebowej doprowadzono pole doświadczalne do zawartości składników (NPK) odpowiadającej średniej zasobności w uprawie cebuli (kontrola).

Badano m.in. następujące kombinacje:

• kontrola – bez dodatkowego nawożenia,
• dodatkowy azot w ilości 100 kg N/ha (pogłównie do początku lipca)
• i dodatkowy fosfor przedsiewnie w ilości 50 kg P₂O₅/ha.

Badania pokazały, że największy przyrost i jakość plonu miały miejsce przy zaspokojeniu potrzeb nawożenia fosforem, a nie azotem. Nie potrzeba więc dodatkowo nawozić azotem, żeby otrzymać wyższy i lepszy jakościowo plon. Jak już powiedziano wyżej ważne, aby przedsiewnie zastosować azot w postaci amonowej, co zwiększa przyswajalność fosforu.

dr Wojciech Matuszak

fot. Matuszak