Mokra zgnilizna bakteryjna kapusty jest jedną z najważniejszych przyczyn strat pozbiorczych tego warzywa. Chorobę wywołują bakterie Erwinia carotovora subsp. carotovora (obecnie nazywana Pectobacterium carotovorum), choć sprawcą tej choroby są też patogeniczne gatunki bakterii z rodzaju Pseudomonas. Erwinia carotovora subsp. carotovora jest Gram-ujemną bakterią pektolityczną, czyli powodującą rozpad pektyn scalających komórki roślinne i gnicie tkanek. Objawami choroby są miękkie, mięsiste zmiany o nieprzyjemnym zapachu w łodydze lub u podstawy główki. Jej rozwojowi sprzyja długotrwała wilgotna pogoda, czy okresy intensywnego deszczu. Rozwój choroby zachodzi intensywnie w temperaturach od 25 do 35°C, zaś optymalną dla bakterii temperaturą jest 30°C.

Kapusta wygląda na zdrową.

FOTO: fot. Szyperek

Jednak po odłamaniu od "nogi" widać porażenie.

FOTO: fot. Szyperek

Gdzie bytuje bakteria Erwinia?

Komórki bakterii w glebie przebywają na resztkach roślinnych, ponadto mogą bytować na roślinach żywicielskich, bez wywoływania na nich objawów chorobowych. Odnotowano także ich obecność w jelitach owadów roślinożernych, które w określonych warunkach mogą być wektorami choroby. Erwinia poraża rośliny przez różne uszkodzenia, drobne rany, czy ślady po żerowaniu owadów. Ponadto bakterie te rozwijają się na powierzchni liści i porażają je przez aparaty szparkowe. Z zaatakowanych liści przez wiązki przewodzące ogonka (ksylem) porażają łodygę kapusty. Bakteria często powoduje infekcje wtórne w roślinach pierwotnie porażonych przez inne bakterie, w szczególności przez Pseudomonas.

Tak w środku wygląda wnętrze głąba.

FOTO: fot. Szyperek

Tak w środku wygląda wnętrze głąba.

FOTO: fot. Szyperek

Jakie warzywa atakuje Erwinia?

Mokra zgnilizna bakteryjna jest pospolitą chorobą wszystkich gatunków warzyw. Poza kapustą głowiastą, która jest najczęściej porażana w czasie przechowywania, dużą wrażliwość na mokrą zgniliznę wykazuje kapusta pekińska w okresie tworzenia główek oraz róże brokułu i kalafiora.

Zapobieganie mokrej zgniliźnie bakteryjnej kapusty

Ponieważ w Polsce nie ma obecnie zarejestrowanych bakteriocydów przeciwko mokrej zgniliźnie, ochrona przed porażeniami roślin przez Erwinia powinna opierać się głównie na profilaktyce. Przede wszystkim konieczne jest stosowanie odpowiedniego reżimu sanitarnego, by zapobiec przypadkowemu przenoszeniu bakterii przez narzędzia czy inne materiały.

Do sadzenia koniecznie należy wybierać wolny od chorób materiał. Podczas sadzenia bezwarunkowo należy unikać uszkodzenia roślin, ponieważ wszelkie rany mogą stać się drogą wniknięcia patogenów do wnętrza rośliny.

W przypadku prowadzonych już upraw, konieczne jest zwalczanie owadów, które mogą uszkadzać rośliny i przenosić bakterie, powodujące mokrą zgniliznę. Ponadto rozwojowi choroby może sprzyjać deszczowanie, szczególnie w czasie wysokich temperatur. Czasem zaleca się stosowanie linii kroplujących do podlewania, by ograniczyć zwilżanie główek kapusty w czasie nawadniania. Zbiory najlepiej prowadzić podczas suchej pogody. Koniecznie należy też niszczyć resztki pozbiorcze na polu lub usuwać je z niego.

Zwalczanie bakterii Erwinia

W tradycyjnym zwalczaniu Erwinia w kapuście warto przede wszystkim zastosować produkty miedziowe. W niektórych krajach do ograniczania rozwoju Erwinia stosowana jest cyprofloksacyna, jednakże w Polsce stosowanie antybiotyków i chemioterapeutyków w uprawie roślin jest zabronione.

W przeszłości jednym ze środków zalecanych do ochrony kapusty przed mokrą zgnilizną był ekstrakt lub wyciąg z pestek grejpfruta, dostępny w handlu pod nazwą Grevit. Jednakże produkt ten w związku z interpretacją przepisów unijnych dotyczących substancji czynnych wypadł z krajowej listy środków ochrony roślin.

Jakie produkty są dostępne na rynku?

• Obecnie dostępne na rynku produkty oferowane są jako naturalne stymulatory wzrostu, ponieważ ekstrakty z pestek owoców cytrusowych poza działaniem biobójczym, indukują także mechanizmy odporności roślin. Dlatego na rynku znalazły się takie produkty, jak np. Septovital 200 SL, który jest ekstraktem z pestek grejpfrutów. W okresie największego zagrożenia rośliny można opryskiwać ekstraktem w dawce 1,5 l/ha, aby zwiększyć efektywność zabiegu, warto do cieczy roboczej dodawać adiuwant.
• W ochronie kapusty głowiastej zarejestrowano kilka preparatów opartych na oleju z pomarańczy (Limocide, Pesticol, PREV-AM, PREV-BIO), które wykazują działanie owadobójcze i grzybobójcze. Jednakże niewiele jest informacji jednoznacznie wskazujących na efektywność oleju z pomarańczy przeciwko Erwinia.
• Efektywne przeciwko Erwinia okazują się inne olejki eteryczne, uzyskiwane z roślin aromatycznych. Przykładem jest olejek goździkowy.
• Okazuje się, że działanie przeciwko Erwinia wykazuje także propolis. Zawdzięcza to obecności organicznych związków lotnych. W badaniach odnotowano, że propolis hamuje wzrost tych bakterii w dawce 0,95 g na litr wody.
• Wśród produktów mikrobiologicznych trudno znaleźć bakteriocydy, przeznaczone do zwalczania porażeń bakteriami E. carotovora. Nie oznacza to jednak, że nie można ich wykorzystać. Po pierwsze, niektóre produkty mikrobiologiczne zawierające pożyteczne bakterie mogą indukować odporność roślin przeciwko tym bakteriom.
• W badaniach właściwości takie wykazały m.in. bakterie Pseudomonas chlororaphis oraz bakterie z rodzaju Bacillus. Ta pierwsza bakteria wydziela do środowiska substancje chemiczne, które indukują odporność roślin przeciwko Erwinia. Jest składnikiem aktywnym produktu Cerall od firmy Koppert.
• Z kolei bakterie Bacillus są powszechnie stosowane w uprawie roślin, w tym kapusty. Przykładem jest bakteria B. amyloliquefaciens QST 713, która jest składnikiem zarejestrowanego do uprawy kapusty biofungicydu Serenade ASO. W badaniach wykazano, że poza indukowaniem mechanizmów obronnych w roślinie, zawarta w produkcie bakteria wykazuje aktywność przeciwko Erwinia w uprawach roślin kapustnych, w tym w kapuście. Tę antybakteryjną aktywność zawdzięcza ona wydzielanym do środowiska dipeptydom i oligopeptydom, czyli niskocząsteczkowym związkom białkowym. By uzyskać najlepszą efektywność, zaleca się, by oprysk biofungicydem wykonać prewencyjnie w momencie, kiedy warunki pogodowe zaczynają sprzyjać rozwojowi patogenu. Zabieg zaleca się powtarzać co 7–10 dni.
• Mało tego, okazało się, że aktywność przeciwko Erwinia wykazują też stosowane do ochrony przed owadami bakterie B. thuringiensis. Wydzielają do środowiska cząsteczki, które zaburzają komunikację między komórkami Erwinia, na skutek czego te nie są w stanie uruchomić swoich mechanizmów wirulencji. Dzięki temu działają one prewencyjnie, nie dopuszczając do rozwoju symptomów chorobowych lub znacznie opóźniając ich pojawienie się. A lista produktów zawierających bakterie B. thuringiensis dopuszczonych do ochrony kapusty liczy 8 pozycji.

Porównania z pierwszej ręki

Czym różni się program ochrony warzyw w Holandii od tego stosowanego w Polsce?

Zapobieganie stratom w okresie przechowywania

Ponieważ Erwinia powoduje duże straty w przechowalniach, warto też dezynfekować magazyny przed złożeniem w nich główek.

Główki kapusty przeznaczone do krótkiego transportu lub przechowywania powinny być nieuszkodzone mechanicznie i możliwie suche. Z kolei do długiego przechowywania należy wybierać nieprzerośnięte i nieprzejrzałe główki kapusty, z dobrą okrywą woskową na powierzchni liści. W niektórych zachodnich poradnikach zaleca się przekładanie główek słomą lub grubym papierem, by unikać bezpośredniego kontaktu między nimi.

Do ochrony pozbiorczej można wykorzystać wyciągi roślinne. W badaniach nad zwiększaniem trwałości kapusty okazało się, że smarowanie miejsc obcięcia główek wyciągiem z liści gujawy lub wyciągiem z trawy cytrynowej hamuje zarówno pierwotne, jak i wtórne infekcje powodowane przez Erwinia i ogranicza straty przechowywanych warzyw.

Sławomir Głuszek, IO w Skierniewicach

fot. Szyperek

Dostępność zapraw nasiennych w Polsce

Chociaż zaprawy są bardzo potrzebne, na rynku środków ochrony roślin stanowią one niewielki odsetek dostępnych preparatów. Zdecydowana większość przeznaczona jest do ochrony zbóż, kukurydzy i rzepaku.

Dostępne zaprawy nasienne są przeznaczone do ochrony przed chorobami grzybowymi, w większości warzyw bobowatych. Brak jest zapraw insektycydowych. Niemniej jednak brak ten widoczny jest także wśród upraw rolniczych. Problem z dostępnością zapraw nasiennych wynika przede wszystkim z intensywnego procesu wycofywania substancji czynnych. Niewielka liczba nowych substancji nie jest rejestrowana w zakresie zaprawiania.

Wzmacnianie materiału siewnego przez otoczkowanie i inkrustracje

Droższą, ale skuteczniejszą metodą wzmacniania materiału siewnego jest otoczkowanie lub inkrustracja. Nasiona poddane takiemu procesowi są ujednolicone pod względem kształtu i rozmiaru, co także poprawia precyzję wysiewu.

• Nasiona otoczkowane są także cięższe od standardowo zaprawianych, ponieważ oprócz środka ochrony do masy dodaje się klej oraz materiały obojętne, takie jak glinka kaolinowa, wapień, gips, perlit lub torf. Powstała w procesie otoczkowania osłonka musi być trwała, ale jednocześnie przepuszczalna dla wody i gazów, a także nie może stwarzać oporów podczas kiełkowania nasiona. Materiał siewny przeznaczony do tej metody jest ściśle selekcjonowany pod względem jakości i zdolności kiełkowania. Wybierane są tylko nasiona najlepsze.

Porównania z pierwszej ręki

Czym różni się program ochrony warzyw w Holandii od tego stosowanego w Polsce?

Dostępny materiał siewny z otoczką

Na rynku nasiennym dostępny jest materiał już otoczkowany. Tą drogą można się zaopatrzyć w:

• buraka ćwikłowego,
• koper ogrodowy,
• marchew,
• ogórek gruntowy,
• paprykę,
• pietruszkę,
• pomidora,
• rzodkiewkę czy sałatę.

Należy dokładnie przeczytać w etykiecie, co wchodzi w skład takiej otoczki. Często jest ona pochodzenia naturalnego (m.in. torf, dolomit, glina) i jej celem jest wyłącznie ułatwienie wysiewu przez powiększenie kalibru nasion oraz zwiększenie zdolności kiełkowania. Nie jest w tym przypadku zapewniona ochrona nasion i późniejszych siewek przed patogenami, z uwagi na brak dodatku odpowiedniego środka ochrony.

Czytaj także:

OCHRONA

Zaprawy nasienne na 2023. Jakie zaprawy będzie można stosować w przyszłym roku?

Jakie zaprawy są dostępne w Holandii?

Z uwagi na różnice w dostępności środków ochrony roślin w różnych krajach Unii Europejskiej, dokonano przeglądu zapraw nasiennych przeznaczonych dla warzyw w Holandii. Jako ważny eksporter materiału nasiennego jest ciekawym obiektem porównawczym.

Dostępność zapraw przeznaczonych do ochrony warzyw w Holandii jest także ograniczona, jakkolwiek widoczne jest większe zróżnicowanie zawartych w nich substancji czynnych. Należy zaznaczyć, że w przypadku substancji metalaksyl-M, zezwolenie na stosowanie zostało odnowione, jednak tylko do zaprawiania nasion przeznaczonych do wysiewu w szklarniach [zgodnie z rozporządzeniem wykonawczym Komisji (UE) 2020/617 z 5 maja 2020 r.]. Ponadto zarejestrowana jest biologiczna zaprawa nasienna oparta na mikroorganizmie – bakterii Pseudomonas chlororaphis.

Zakres stosowania zapraw dostępnych w Holandii jest dużo szerszy niż w Polsce, umożliwiając ochronę startową większej liczby gatunków warzyw. Dominującą substancją czynną zarówno w Polsce, jak i Holandii jest fludioksonil. Zezwolenie na jej stosowanie wygasa 31.10.2023 r., ale już teraz ma status kandydata do zastąpienia.

Wycofanie tej substancji w ogromnym stopniu utrudni ochronę materiału nasiennego warzyw nie tylko w Polsce i Holandii, ale także w innych krajach Unii Europejskiej, gdzie stanowi podstawę ochrony nasiennej.

Magdalena Sobocińska

Przez minione lata doradztwo w Polsce miało różne zadania i priorytety. Na początku było to doświadczalnictwo i wdrażania postępu biologicznego. W latach 80. prym wiodła technologia produkcji, mająca na celu podniesienie wydajności.

Po urynkowieniu gospodarki od doradców oczekiwano informacji, jak i gdzie sprzedać wyprodukowane płody rolne, a nie jak zwiększać wydajność z jednostki powierzchni. Na przełomie wieków najwięcej uwagi poświęcono stowarzyszeniu z UE, a później temu, jak wykorzystywać fundusze unijne.

A jak jest obecnie? Teraz ogrodnicy oczekują informacji i pomocy w uzyskaniu wysokiego plonu, o najwyższej jakości biologicznej, zwłaszcza bez przekroczeń dopuszczalnych pozostałości środków ochrony roślin. Nacisk na taką produkcję jest wywierany przez sieci supermarketów oraz zakłady przetwórcze.

Czy ustawa o doradztwie rolniczym spełnia oczekiwania?

– Pracuję jako doradca już 26 lat. Od kiedy pamiętam, władze ośrodków zawsze oczekiwały ustawy o doradztwie rolniczym, aż w 2005 roku wreszcie ukazała się. Ale czy spełniła oczekiwania? Ustawa mówi, że ośrodki są przedsiębiorstwami budżetowymi, co oznacza zmniejszenie finansowania nawet działalności statutowej, czyli doradztwa, zwłaszcza technologicznego, z budżetu państwa. Coraz częściej ośrodki muszą prowadzić również działalność zarobkową, co niestety, niezbyt podoba się rolnikom, zwłaszcza tym posiadającym mniejsze gospodarstwa, których zwyczajnie nie stać na jakiekolwiek płatne doradztwo.

Po wejściu Polski do UE ośrodki zaczęły zarabiać na wypełnianiu wniosków obszarowych, sporządzając rolnikom plany przedsięwzięć, potrzebne do uzyskania kredytów z dofinansowaniem państwa, jak również wypełniając różnorodną dokumentację potrzebną do uzyskania pomocy z UE w ramach programów PROW. Wszystkie te działania odciągnęły pracowników, zwłaszcza terenowych, od typowego doradztwa technologicznego. Niestety, nie mogło się to skończyć dobrze.

Pracownicy z wieloletnim stażem, znający producentów na swoim terenie, a także orientujący się w zagadnieniach technologicznych, mają w dalszym ciągu dobrą pozycję wśród rolników. Natomiast doradcy zaczynający pracę kilka lat temu, czyli po 2004 roku, niestety orientują się jedynie w programach pomocowych, nie znają terenu, bardzo słabo orientują się w technologii.

Ośrodki doradztwa mają doradców w gminach, czyli najbliżej rolnika, ale w przypadku wyspecjalizowanego ogrodnictwa nie wystarczy w ośrodku jeden pracownik, zajmujący się całym ogrodnictwem (warzywnictwo, sadownictwo, rośliny ozdobne, w gruncie i pod osłonami). Najlepiej (dla władz) byłoby, gdyby pracownik ODR robił dobrze papiery (wnioski unijne) i był świetnym technologiem. Niestety, nie da rady połączyć tych dwóch funkcji z powodu czasu pracy. Więc albo chodzimy po polach i jesteśmy od rozwiązywania problemów technologicznych, alb siedzimy za biurkiem, śledzimy przepisy i staramy się jak najlepiej wypełniać dokumenty, aby gospodarstwa miały dobre finansowanie ze środków unijnych.

Centrum praktycznego szkolenia w Radomiu.

FOTO: fot. Wójcik

Zdobyć autorytet to jedno z wyzwań, które czeka na doradców 

Doświadczenie i zaufanie jako dobry doradca pracownik uzyskuje po kilku (około 5 latach) ciężkiej pracy z producentami w terenie. W mojej pracy pomogło mi nie tylko częste odwiedzanie najlepszych gospodarstw i wielogodzinne rozmowy o problemach technologicznych z producentami, ale także produkcja we własnym gospodarstwie, prowadzonym wraz z ojcem i rozwiązywanie problemów, łącznie z podejmowaniem decyzji. Decyzje dotyczą nie tylko wyboru uprawianego gatunku, ale również technologii, rozwiązań w nawożeniu, ochronie roślin itd.

Bardzo dużo doświadczenia można zdobyć, pracując z małymi gospodarstwami zwłaszcza takimi, które stosowały stare technologie w produkcji. Tam zwykle producenci popełniają najwięcej szkolnych i podstawowych błędów w produkcji. Można wtedy wiele się nauczyć, zwłaszcza jeżeli chodzi o rozpoznawanie braków czy nadmiarów składników pokarmowych oraz objawów szkodliwości agrofagów. Gospodarstwa większe, czy też bardziej wyspecjalizowane w produkcji, stosujące najnowsze technologie, są trudnymi partnerami, wymagającymi bardzo szczegółowej wiedzy. Takich producentów nie pozyskuje się na początku pracy, dopiero po zdobyciu wiedzy i doświadczenia w praktyce.

Niedofinansowane

Wykształcenie dobrego specjalisty w konkretnej dziedzinie wymaga zainwestowania w kilka lat jego szkoleń i częstych wyjazdów na plantacje. A niestety, jak już wcześniej wspomniałem, w ośrodkach często brakuje pieniędzy na kilometrówki, aby poruszać się po terenie, pieniądze na wyjazdy szkoleniowe czy też literaturę, nie mówiąc już o prasie, są znacznie okrojone. Doradcy pozostaje więc siedzieć za biurkiem w miejscu pracy i czekać na interesanta. Bez wyjazdów w teren i praktycznie codziennych lustracji plantacji różnych gatunków warzyw w różnych miejscowościach, często o innym mikroklimacie i warunkach uprawy, niestety, nie można wiedzieć, co dzieje się na polach.

Pozostaje tylko czytać stare gazety i starą literaturę. Gdy doradca otworzy przy rolniku i zacytuje przestarzały tekst, ten więcej się u niego nie pojawi. W swojej pracy miałem już takie doświadczenia, kiedy przyszedł producent z rośliną, np. rzepaku i chciał konkretnej porady. Na zasadzie analogii z warzywami kapustnymi określiłem mu przyczynę zaistniałego stanu rzeczy, ale niestety, nie znając możliwości zastosowania konkretnych preparatów rolniczych, odesłałem do doradcy terenowego z jego gminy. Rolnik niestety tylko machał ręką, stwierdzając, że tam nie ma po co iść.

Rolę doradców w dużej mierze przejęli przedstawiciele dużych hurtowni handlujących nawozami i środkami ochrony roślin. Często jednak zdarza się, że sprzedają produkty lepiej premiowane i przynoszące im więcej pieniędzy. Rolnikowi zawsze można wytłumaczyć, że dany produkt zadziałał gorzej, bo akurat w czasie zabiegu nie sprzyjała pogoda lub warunki zmieniły się diametralnie.

Jednostki doradztwa rolniczego.

FOTO: fot. Wójcik

Producenci oczekują jednak obiektywnej informacji na temat środków do produkcji od dobrego, niezależnego doradcy, a nie od sprzedawcy. Aczkolwiek, jest też taka grupa producentów, która wierzy bardziej sprzedawcy. Aby dobrze dobrać preparat do ochrony plantacji, trzeba poświęcić trochę czasu i zrobić porządny wywiad z rolnikiem na polu, na co zwykle w sklepie nie ma czasu, bo następni klienci poganiają.

Żeby być na bieżąco z nowymi produktami, trzeba utrzymywać stały kontakt z wieloma firmami dystrybuującymi środki do produkcji ogrodniczej. Takie firmy dysponują funduszami na promocje i szkolenia, z których doradcy i producenci powinni korzystać.

Inny problem doradztwa państwowego to płace doradców. Przy braku funduszy z budżetu państwa, niestety są one bardzo niskie. Pracownicy mający doświadczenie i pojęcie o technologii produkcji odeszli już na emerytury lub zmienili pracę na bardziej intratną. A wykształcenie dobrego doradcy niestety kosztuje. Kiedy doradca popracuje kilka lat w terenie z rolnikami i pozna swoją wartość, zaczyna szukać lepiej płatnej pracy w innych firmach lub otwiera działalność na własny rachunek. Dlatego też należałoby się zastanowić nad tym problemem. Nauka finansowana jest bowiem z funduszy państwowych, a korzystają z tego firmy prywatne, mające dobrze wykształconą kadrę doradców.

Dobry doradca nie tylko powinien być dobrym teoretykiem i praktykiem, ale również powinien być zaangażowany w to, co robi. Jednak samym zaangażowaniem rodziny nie wyżywi.

WEBINARIUM Z EKSPERTAMI

Dlaczego potrzebujemy zrównoważonej produkcji żywności? Porady eksperta! [VIDEO]

Doradztwo prywatne

W przypadku upraw sadowniczych produkcja jest bardziej skomplikowana niż w typowo rolniczych. Potrzebne jest doradztwo bardzo wyspecjalizowane. W większości przejęły je prywatne firmy, które jednak specjalizują się w ochronie jabłoni. Gorzej jest z innymi gatunkami – gruszami, wiśniami, czereśniami czy śliwami.

Jeszcze inaczej jest w przypadku produkcji warzywniczej. Oczywiście, są rejony uprawy wielu warzyw, ale producenci uprawiają różne gatunki, a każdy ma swoją specyfikę uprawy, nawożenia i przede wszystkim ochrony. W związku z tym producentów trzeba odwiedzać dość często i to nie tylko w sezonie wegetacyjnym. Przed podjęciem uprawy trzeba ustalić właściwy płodozmian i nawożenie. Związane jest to przede wszystkim z rośliną poprzedzającą i ochroną herbicydową, a także z zawartością składników pokarmowych w glebie, których nie da się uzupełnić w ciągu jednego sezonu uprawy.

W sezonie wegetacyjnym należy praktycznie raz w tygodniu zlustrować plantację w celu oceny zachwaszczenia, czy też możliwości ataku chorób i szkodników. Opuszczenie lustracji może skutkować zachwaszczeniem plantacji, utratą jakości produkowanych warzyw na skutek porażenia przez choroby czy szkodniki. W skrajnych przypadkach można również utracić plony, na które czekało się przez cały sezon.

Z tego też względu doradca doglądający upraw warzyw musi mieć bardzo rozległą wiedzę i duże doświadczenie, a także, co chyba najtrudniejsze, musi zaskarbić sobie zaufanie rolnika. Pamiętajmy też, że znakomita większość informacji w gloryfikowanym przez niektórych Internecie pozostawia wiele do życzenia. 

Doradca ogrodniczy

Pułapki na tantnisia krzyżowiaczka

Z firmą FMC staramy się sprawdzić skuteczność odławiania i możliwość sygnalizacji pojawu tantnisia krzyżowiaczka. W tym sezonie w całej Polsce było rozstawionych ponad 20 różnych pułapek. Część z nich to pułapki elektroniczne, rejestrujące pojawiające się szkodniki oraz pułapki manualne, które na bieżąco trzeba obsługiwać. Obsługa ta polegała na zliczaniu odłowionych szkodników i ich rejestracji w specjalnej aplikacji stworzonej na zlecenie FMC. Wszystkie pułapki wymagały stałego monitorowania stanu podłóg lepowych i feromonów.

Odłowy tantnisia krzyżowiaczka (Inowrocław, 29.07).

FOTO: fot. Borczynski

Odłowy tantnisia krzyżowiaczka (Dobrzyń nad Wisłą, 1.08).

FOTO: fot. Borczyński

Aplikacja pokazująca zagrożenie przez tantnisia krzyżowiaczka to ARC Farm Intelligence. Można tam sprawdzić, gdzie znajduje się najbliższa pułapka i monitorować pojawianie się szkodników. Jest to narzędzie do tego, aby zacząć monitorować plantację, a nie żeby podejmować decyzję o wykonaniu zabiegu, nie doglądając pola zbyt często.

Dzięki obserwacji możemy znacząco ograniczyć chemiczną ochronę

Z moich obserwacji wynika, że pułapki rozstawione niedaleko od siebie (kilka kilometrów) pokazywały całkowicie inne odłowy szkodników. Przykład z okolic Radziejowa: w jednej z pułapek elektronicznych szkodniki odławiały się intensywnie, w manualnej odłowy zaczęły się po około kilku dniach od elektronicznej, a w innej manualnej przez cały sezon nic się nie odławiało. Na tej plantacji również nie było widać latających szkodników. Na podstawie obserwacji można było znacząco ograniczyć ochronę przed gąsienicami motyli. Wynika z tego, że chociaż w pobliżu jest monitoring szkodników i otrzymujemy komunikaty, nie zwalnia nas to z lustrowania plantacji, gdyż loty niektórych owadów mogą być inne i ochrona będzie wymagała albo większego zaangażowania, albo jej ograniczenia.

Nowy stymulator - Accudo

Od dwóch lat z firmą FMC testowaliśmy w uprawie brokułu nowy produkt, który ma być zarejestrowany jako stymulator wzrostu. Jest on powszechnie stosowany na polach uprawnych w Hiszpanii. Nosi nazwę Accudo. Należy go stosować dwukrotnie na plantacji w czasie uprawy.

Porównanie łodyg brokułu. Od lewej: Accudo stosowane 2 razy, następnie Accudo tylko podlewanie, po prawej kontrola.

FOTO: fot. Borczynski

• Pierwszą aplikację wykonujemy na etapie rozsady. Może ona być wykonana łącznie z Verimarkiem. Podlewamy rośliny tuż przed sadzeniem.
• Druga aplikacja jest wymagana dwa tygodnie po wsadzeniu na wilgotną glebę lub tuż przed spodziewanym deszczem. Do oprysku możemy użyć dużej ilości wody, tak aby jak najwięcej cieczy spłynęło pod rośliny z liści.

Jakie obserwowano efekty? Im większe warunki stresowe, tym rośliny sobie lepiej radziły, co w konsekwencji prowadziło do wyższego plonu. Plon róż w każdym sezonie był większy o 10–15%. Produkt testowano na plantacjach bez nawadniania, jak i z nawadnianiem. Mimo możliwości podlewania plony i tak były większe niż na kontroli. Sprawdzano działanie preparatu przez cztery sezony uprawy, dwa w uprawie na zbiór letni i dwa w uprawie na zbiór jesienny. Wyniki w każdym sezonie były powtarzalne.

Tarcza wapniowo-krzemowa - zabezpieczenie dla upraw brokułu

Kilka lat temu zacząłem współpracę z firmą Cosmocel. Tworzy produkty stymulujące wzrost roślin, jak również zabezpieczające je przed żerowaniem szkodników. Testujemy na polach moich producentów produkty do zabezpieczenia upraw brokułu. Mite Mine ma zdolności wytworzenia tarczy wapniowo-krzemowej, zabezpieczającej rośliny przed żerowaniem tantnisia krzyżowiaczka, śmietki kapuścianej w różach, ogranicza zasiedlanie upraw przez mączliki, a także powoduje, że piętnówki drugiego pokolenia nie wgryzają się do róż brokułu.

Porównanie róż, liści i roślin po zastosowaniu preparatów od Cosmocel oraz z kontroli (po prawej).

FOTO: fot. Borczyński

Budowanie odporności na choroby bakteryjne

Oprócz Mite Mine testowany był Defense GR. Możemy go wykorzystać w poprawie odporności na choroby bakteryjne, ale również jako wsparcie energetyczne roślin, tworząc lepszy plon. Następny preparat testowany na polach, zwłaszcza w tym roku, to Maxi-Grow. To typowy stymulator wzrostu. Wzmacnia roślinę w trudnych sytuacjach środowiskowych. Ma również przyśpieszyć uprawę i utrzymać potencjał produkcyjny odmiany.

Zmniejsza napięcie powierzchniowe cieczy

Inex-A to adiuwant zmniejszający napięcie powierzchniowe cieczy, ale potrafi także rozpuszczać woski roślinne, co przyśpiesza wchłanianie innych produktów. Ze względu na działanie na woski roślinne, dobrze jest go przeplatać z produktami odbudowującymi naturalną barierę ochronną roślin.

Pepper Cafe – Grabowa

Nowe odmiany papryki typu blok, zalecenia ochrony biologicznej, profesjonalne rozsady– to tematy spotkania Pepper Cafe.

Lepsze ukorzenianie

Nowy produkt w ofercie firmy to Rootex. Jest to typowy produkt do wsparcia ukorzeniania się roślin. Produkt działa bardzo szybko na rozwój systemu korzeniowego rozsad. W produkcji rozsady można go stosować w dwóch aplikacjach solo lub w mieszaninie z Defense GR. Po kilku latach testów w gospodarstwach, producenci są bardzo zadowoleni z działania produktów, co doprowadziło w tym sezonie do spotkania na polu w jednym z gospodarstw w miejscowości Śmiłowice.

Lepsza sprężystość ścian w uprawie pomidora do przetwórstwa

Na jednej z plantacji pomidorów gruntowych do przetwórstwa był również testowany produkt Barrier Si-Ca, w celu podniesienia sprężystości ścian komórkowych owoców pomidorów, co miało na celu zmniejszenie strat owoców popękanych podczas zbioru mechanicznego. Po dwóch aplikacjach produktu można było zauważyć, że owoce miały bardziej sprężyste ściany komórkowe. Objawiało się to w ten sposób, że po nagnieceniu palcem skórki owoców z kontroli zostawały one wgniecione, a potraktowane Barrierem wracały do pierwotnego kształtu.

Po lewej owoc traktowany produktem Barrier Si-Ca bez odkształceń, po prawej owoce tej samej odmiany bez oprysku Barrierem.

FOTO: fot. Borczyński

Poprawić stan gleby

Przez ostatnie kilka lat był testowany na polach u rolników produkt HumiCalc 4.0. Oprócz wapnia zawiera on bakterie wiążące azot, bor i kwasy humusowe. Materia organiczna odpowiada za tworzenie struktury gruzełkowatej, za gromadzenie i mineralizację składników pokarmowych. Zwiększona zawartość próchnicy nie pozwala na wymywanie podstawowych makroelementów i zwiększa żyzność gleby.

Produkt HumiCalc stosowano na polach z cebulą. Jesienią po zastosowaniu nawozu wzrastała również zawartość fosforu, magnezu, ale również zwiększyła się ilość próchnicy i wapnia. Zawartość próchnicy na wiosnę przed zastosowaniem produktu wynosiła 1,9%, a jesienią po wiosennym zastosowaniu już 2,7%. Maksymalna dawka produktu na 1 ha to 1 t. Produkt ten przeznaczony jest przede wszystkim do podniesienia zawartości wapnia w glebie, a nie jej odkwaszania. Dawkowanie 250–500 kg na 1 ha. 

Piotr Borczyński

• Bioinsektycydy bakteryjne

Obecnie do zwalczania szkodników w uprawach kapusty głowiastej zarejestrowane są produkty, których składnikiem aktywnym są bakterie Bacillus thuringiensis. Te dopuszczone do stosowania na polskim rynku zawierają jeden z następujących szczepów.

Bacillus thuringiensis var. kurstaki szczep ABTS 351, który jest składnikiem aktywnym takich produktów, jak:

• BioBit,
• DiPel DF,
• DiPel WG,
• BactoSpeine* (Sumitomo Chemical Agro);

Bacillus thuringiensis ssp. kurstaki szczep SA-11, który jest składnikiem produktu Delfin WG (Mitsui AgriScience International, dystrybutor Agrosimex);

Bacillus thuringiensis subsp. kurstaki, szczep EG 2348, składnik produktu Lepinox Plus (CBC Europe, Biocont);

Bacillus thuringiensis var. aizawai szczep ABTS-1857, składnik produktów Florbac oraz XenTari WG, XTreem, Lizetan* (Sumitomo Chemical Agro).

* produkt niezarejestrowany w Polsce

Jak działa ta bakteria?

Bakterie Bacillus thuringiensis to laseczki tworzące spory (przetrwalniki). Wytwarzają one krystaliczne białka, oznaczane jako Cry i Cyt, które wykazują aktywność owadobójczą po ich zjedzeniu przez bezkręgowce. Po spożyciu białek w jelicie larwy następuje aktywacja nieaktywnych form do form toksycznych, które łączą się z receptorami na powierzchni komórek jelit i wbudowują w ich błonę komórkową. Skutkiem działania białek jest uszkodzenie układu pokarmowego owada na skutek lizy komórek jelita lub ogólny paraliż, co powoduje, że larwy owadów przestają żerować i zamierają. Najbardziej wrażliwe na działanie bakterii są młode stadia larwalne.

Białka te działają na niektóre z owadów z rzędów Lepidoptera (motyle), Diptera (muchówki), Coleoptera (chrząszcze), a także Hymenoptera (błonkoskrzydłe), Homoptera (równoskrzydłe), Orthoptera (prostoskrzydłe).

Stosując preparaty z tymi bakteriami należy zachować ostrożność, ponieważ po bezpośredniej ekspozycji na te bakterie, np. na skutek rozpylenia na oczy lub skórę, mogą one wzrastać na ich powierzchni. Odnotowywano także pojedyncze przypadki zakażenia ran przez te bakterie.

Zarejestrowane w Polsce preparaty z bakteriami Bacillus thuriniensis i zwalczane szkodniki

FOTO: fot. S. Głuszek

Indukowanie odporności

Rozwojowi szkodników oraz ograniczaniu skutków ich żerowania można zapobiegać, stosując inne produkty mikrobiologiczne, przede wszystkim takie, które indukują odporność roślin na stres. Takim produktem jest DeliaStop (Bio-Gen). Bakterie wspomagają rozwój prawidłowej mikroflory na korzeniach, łodygach i liściach kapusty, wspomagają regenerację po ekspozycji na stres oraz stymulują prawidłowy rozwój roślin. Podobnym produktem, który można zastosować, np. do maczania rozsady przed wysadzeniem w polu czy opryskiwania gleby, jest Metacide. Jest to biopreparat, który poprawia wzrost roślin, a także stwarza niekorzystne warunki bytowania dla szkodników glebowych, takich jak pędraki, opuchlaki, sprężykowate, drutowce, czy niektóre nicienie.

Inne bioinsektycydy

• Pasożytnicze grzyby

Poza bakteriami, do zwalczania szkodników można wykorzystać także pasożytnicze grzyby, takie jak np. Beauveria bassiana. Grzyb ten działa jak pestycyd kontaktowy przeciwko licznym owadom, w tym udowodniono w badaniach jego skuteczność przeciwko bielinkowi kapustnikowi, mączlikom, mszycom i wielu innym. Zarodniki grzybów, które znajdą się na powierzchni ciała owada (kutikuli) kiełkują na niej. Strzępki grzybni wrastają przez oskórek do wnętrza ciała owada i w krótkim czasie je przerastają. Porażony szkodnik ogranicza żerowanie i przemieszczanie się, a jego śmierć następuje w stosunkowo krótkim czasie. Objawy porażenia są bardzo charakterystyczne. Po śmierci gospodarza na jego ciele pojawia się gruby nalot grzybni z zarodnikami konidialnymi, które są źródłem infekcji wtórnych, w czasie których następuje porażenie zdrowych szkodników.

Co jest na rynku?

Na polskim rynku dostępne są Mycotrol 22 WP, Mycotrol OD, Naturalis. Jednakże wśród wymienionych produktów z tym grzybem jedynie Naturalis zawierający szczep B. bassiana ATCC 74040 ma rejestrację w uprawach kapusty do zwalczania mączlika, wciornastka, drutowca czy przędziorka chmielowca.

Produktem zawierającym konsorcjum pożytecznych mikroorganizmów w tym owadobójcze grzyby z rodzajów Beauveria i Metarhizium oraz bakterie ryzosferowe jest Klozer. Można go stosować w uprawach polowych oraz do zaprawiania podłoży do siewu. Zawarte w nim grzyby i inne mikroorganizmy chronią rośliny przed bytującymi w glebie larwami owadów, a także zwiększają odporność na czynniki stresowe.

Do zwalczania bytujących w glebie drutowców można też użyć produkt Attracap (Biocare), który zawiera entomopatogenny grzyb Metarhizium brunneum Cb 15-III. Ma on formę granulek, które wabią drutowce, a te ulegają porażeniu przez grzyb.

• Zwalczanie nicieni

W Polsce nie ma obecnie zarejestrowanych środków mikrobiologicznych przeznaczonych do zwalczania nicieni. Jednakże na innych, szczególnie azjatyckich, rynkach dostępne są produkty, które zawierają grzyby drapieżne w stosunku do nicieni glebowych. Przykładem są produkty zawierające grzyb Purpureocilum lilacinum (dawniej Paecilomyces liliacinus), takie jak:

• Ecopal Bio-Pesticide,
• Paecilomyces lilacinus (Criyagen),
• Nematoz-P (Utkarsh),
• Mysis (Varssha),
• Paecilotrópico WP (Invesa).

Ponadto trwają badania nad innymi gatunkami grzybów nicieniobójczych i ich dopuszczeniem do stosowania w uprawach na terenie Europy.

Jednakże występowanie nicieni można ograniczyć, stosując produkty zawierające takie rodzaje grzybów, jak Trichoderma czy Beauveria. Nicieniobójcze działanie mają wydzieliny tych grzybów, a ponadto ich strzępki mogą porażać znajdujące się w glebie jaja.

warzywa kapustne

Kilkanaście odmian kapusty na polu w Topoli Królewskiej

Do ochrony upraw kapusty przed nicieniami można wykorzystać polski produkt Nematado Biocontrol (Bio-Gen). Zawiera on konsorcjum wyselekcjonowanych szczepów bakterii, które zasiedlają powierzchnię korzeni i ryzosferę kapusty. 

Makroorganizmy w zwalczaniu szkodników

• Pożyteczne nicienie

Oferowany przez firmę Koppert produkt Capsanem zawiera nicienie Steinernema carpocapsae, które są pasożytami owadów. Gatunek ten jest także składnikiem aktywnym takich preparatów, jak Nemasys C, Carpocapsae-System (BioBest), NemAttack Pro Sc (ArbicoOrganics).

Do zwalczania różnych gatunków owadów można wykorzystać także inne gatunki nicieni. W tym celu wykorzystywane są:

Steinernema feltiae, składnik takich preparatów, jak:

• Nemasys F (BASF),
• Entonem (Koppert),
• Nemycel (E-Nema),
• Exhibitline Sf,
• Scia-Rid,
• NemAttack Sf i NemAttack Pro Sf (ArbicoOrganics);

Steinernema kraussei – składnik produktu Exhibitline Sk;

Steinernema carpocapsae – składnik produktów:

• Capsanem,
• Steinernema-System;

Heterorhabditis bacteriophora – składnik preparatów:

• Larvanem (Koppert),
• Nemasys G (BASF),
• Exhibitline Hb,
• Nemaseek – Hb (ArbicoOrganics),
• Chafer Grub Killer Nematodes (Dragonfli);

Heterorhabditis megidis – składnik produktu Nemasys G;

Hypoaspis miles, wykorzystywany w produkcie Hypoline.

W ofercie firmy Dragonfli znajduje się produkt Caterpillar Killer Nematodes do zwalczania larw owadów, który zawiera mieszankę kilku gatunków wyżej wymienionych nicieni.

Jak działają?

• Nicienie aktywnie wnikają do wnętrza ciała szkodników, gdzie następuje uwolnienie żyjących w nich symbiotycznych bakterii.
• Bakterie te powodują rozpad ciała owada, które staje się źródłem pożywienia dla rozwijających się i rozmnażających się nicieni.
• Po zaatakowaniu szkodniki żerujące na liściach szybko opadają z roślin na podłoże i umierają w ciągu kilku godzin lub dni.
• Produkty te można zastosować do zwalczania szerokiej gamy owadów, larw motyli, takich jak piętnówka kapustnica, czy larwy sówkowatych, do zwalczania larw śmietki kapuścianej, a także do zwalczania bytujących w glebie pędraków i drutowców.

Nicienie wykorzystywane są także do zwalczania ślimaków nagich. Przykładem jest produkt Nemaslug (BASF) lub Slug Killer Nematodes (Dragonfli). W produktach tych wykorzystano nicień Phasmarhabditis hermaphrodita.

Produkty z nicieniami można stosować w szerokim zakresie temperatur, od 5°C do 35°C. Jednakże organizmy te są wrażliwe na wysychanie i dlatego ich aplikacja musi być wykonywana wieczorem lub wcześnie rano, ewentualnie w wilgotne i pochmurne dni.

Owady drapieżne

Do zwalczania szkodników wykorzystywane są zarówno owady drapieżne, żerujące na jajach, larwach i dorosłych szkodnikach, jak i parazytoidy, które składają jaja w larwach i jajach szkodników.

• Zwalczanie chorób

W wykazie na stronie MRiRW wśród szerokiej gamy syntetycznych środków ochrony roślin znajduje się tylko jeden produkt mikrobiologiczny oparty na pożytecznych bakteriach – Serenade ASO (Bayer). W preparacie tym składnikiem aktywnym jest bakteria Bacillus amyloliquefaciens szczep QST 713 (Bacillus subtilis QST 713). Preparat jest zarejestrowany do zwalczania:

• alternariozy,
• mączniaka prawdziwego,
• szarej pleśni oraz czarnej zgnilizny w uprawach kapusty głowiastej białej i czerwonej, a także innych kapustnych.

Bakteria zaburza rozwój grzybni patogenu na powierzchni roślin. Jednocześnie wytwarza substancje, które zakłócają funkcjonowanie błon komórkowych grzybów.

Podobne działanie ma Serifel (BASF), którego aktywnym składnikiem jest Bacillus amyloliquefaciens MBI600. Produkt ten jest zarejestrowany do ochrony szerokiej gamy upraw, jednakże obecnie nie obejmuje ona kapusty, dla której jest w fazie badań rejestracyjnych.

Inne szczepy bakterii można wykorzystać w profilaktyce chorób kapusty. Przykładem jest RhizoVital CS, który zawiera bakterie Bacillus amyloliquefaciens. Zasiedlają one korzenie, zapewniając ochronę przed takimi grzybami, jak Pythium, Rhizoctonia, Fusarium, Sclerotinia czy Cylindrocladium.

Drapieżne owady i roztocza oraz parazytoidy i zwalczane przez nie szkodniki

FOTO: S.Głuszek

Zgorzel siewek

Znacznie szersza jest gama zarejestrowanych do ochrony kapusty fungicydów opartych na pożytecznych grzybach z rodzaju Trichoderma. Preparaty, w których wykorzystano następujące szczepy grzybów z tego rodzaju:

Trichoderma asperellum szczep T34, składnik produktów:

• Asperello T34 Biocontrol
• i Xilon WP (Biocontrol Technologies);

Trichoderma harzianum Rifai szczep T-22, składnik preparatów:

• Trianum-G
• i Trianum-P (Koppert).

W uprawach kapusty zarejestrowano je do zapobiegania i zwalczania zgorzeli siewek i rozsady. Jednakże po aplikacji do gleby zapewnią one także ochronę przed zgnilizną twardzikową. Ponadto w badaniach naukowych zaobserwowano, że grzyby z rodzaju Trichoderma mogą ograniczać porażanie kapusty przez kiłę kapuścianą powodowana przez Plasmodiophora brassicae. Zjawisko to jest związane m.in. z modyfikacją składu gatunkowego bakterii w glebie, w szczególności stymulacji rozwoju pożytecznych gatunków bakterii. Pozytywny wpływ na mikroorganizmy glebowe mają też inne produkty z grzybem Trichoderma, np. MOCbackter fungi czy Rizocore.

Na choroby odglebowe

W przypadku, kiedy problemem stają się choroby odglebowe, można zastosować preparaty z innymi grzybami pasożytującymi na patogenach kapusty lub konkurującymi z nimi w środowisku glebowym. Do zwalczania zgnilizny twardzikowej można np. wykorzystać preparaty zawierające grzyby Pythium oligandrum (Pythie, Polyversum WP, Polygreen Fungicide WP) lub Coniothyrium minitans szczep CON/M/91-08 (Contans WG). Jednakże należy pamiętać, że wśród wyżej wymienionych produktów do ochrony kapusty zarejestrowane są Pythie i Polyversum WP. Z kolei rejestracja Contans WG obejmuje rośliny warzywne bez wyspecyfikowania gatunków.

Zabezpieczanie siewek i rozsady

Do zabezpieczania siewek i rozsady kapusty można wykorzystać preparat Prestop, którego składnikiem aktywnym jest grzyb Clonostachys rosea szczep J1446. Chroni on nie tylko przed chorobami wywoływanymi przez patogeny grzybowe, a także przed kiłą kapuścianą. Grzyb ten kolonizuje powierzchnię korzeni, utrudniając ich porażenie przez patogeny, indukuje odporność systemiczną roślin, a ponadto sam jest pasożytem w stosunku do niektórych grzybów patogenicznych. 

Sławomir Głuszek

IO w Skierniewicach

Infekcja zachodzi podczas rozwoju owoców, prowadząc do wewnętrznego ich gnicia, co zwykle nie jest zauważane.

Objawy pojawiają się w handlu. Patogen może infekować wszystkie części rośliny ogórka, z wyjątkiem korzeni, w ciągu całego okresu wegetacji. Często zakaża rośliny ogórka przy podstawie i na wyższych częściach łodygi, tworząc brązowe plamy. Rośliny rozmnażane w niższych temperaturach są bardziej podatne na infekcje z uwagi na tworzenie się mięsistych, grubych łodyg u podstawy, które mogą pękać. Zwykle na powierzchniach zainfekowanych tworzą się złotobrązowe, gumowate krople. Po pewnym czasie na porażonych miejscach roślin widoczne są czarne plamki, które są owocnikami z zarodnikami.

Choroba szalonych korzeni – jak chronić uprawy ogórka?

Zarodniki są zwykle produkowane w ciągu 4 dni od rozpoczęcia infekcji, dając początek nowemu cyklowi wtórnych infekcji. Na liściach mogą pojawić się okrągłe i podłużne zmiany, początkowo wzdłuż krawędzi liścia w postaci wodnistej tkanki otoczonej żółtą obwódką, z czasem powiększają się, jako żółto-brązowe zmiany nekrotyczne w kształcie litery V.

W przypadku uprawy w okresie zimowym objawy mogą wystąpić w kwietniu, a przypadku nasadzeń w czerwcu czy lipcu – objawy można obserwować na przełomie września i października.

Fungicydy zarejestrowane do zwalczania antraknozy, alternariozy i parcha z grup: 

• strobiluriny + triazole (Ortiva Top 325 SC, Scorpion 325 SC, Tarantula 325 SC – wszystkie w dawce 1 l/ha),
• mikrobiologiczne (Prestop – 0,5%)
• i miedziowe (Nordox 75 WG – 1,33 kg/ha) chronią także przed czarną zgnilizną zawiązków i pędów.

Środki stosuje się zapobiegawczo lub natychmiast po wystąpieniu pierwszych objawów chorób.

dr Jan Sobolewski

Atakuje rośliny uprawne i dziko rosnące z rodziny kapustowatych. Jeśli wystąpi w dużym nasileniu (rejony upraw kapusty, kalafiora i brokułu), może wyrządzić znaczne szkody.

Relacja ze spotkania

Jaką odmianę kalafiora wybrać na przetwórstwo? Która z nich sprawdzi się w procesie różyczkowania?

W niektórych rejonach wielkość szkód nasila się z roku na rok. W tym sezonie o jej szkodliwości przekonali się m.in. producenci kalafiorów i brokułów na Kujawach. Są to rejony, w których od lat prowadzona jest uprawa warzyw kapustnych. Przyczyn nasilenia szkód może być kilka, m.in. warunki klimatyczne sprzyjające rozwojowi paciornicy oraz nieprowadzenie monitoringu i zwalczania jej w latach poprzednich. Kiedy zauważono szkody, już było za późno na zabiegi zwalczające paciornicę – były one nieskuteczne lub mało skuteczne. Na słabe działanie insektycydów wpływała również temperatura powietrza (temperaturę optymalną dla zabiegu należy sprawdzić na etykiecie – instrukcji dołączonej do opakowania środka).

Szkodliwe larwy - jak je rozpoznać? 

• Dorosła muchówka jest jasnożółtobrązowa, wysmukła, długości około 2 mm.
• Skrzydła są delikatne, słabo użyłkowane, a odnóża cienkie i długie.
• Jajo jest białe, długości 0,25 mm.
• Larwy są beznogie, kremowe, dorastają do 2–3 mm, bardzo ruchliwe (zaniepokojone podskakują).
• Bobówka jest brązowa, długości 2 mm. To ona zimuje w glebie.
• Osobniki dorosłe pierwszego pokolenia pojawiają się na przełomie maja i czerwca.
• Samica po uzupełnieniu pokarmu i kopulacji składa jaja (8–15) w kątach młodych liści lub między listki tuż obok wierzchołka wzrostu.
• Po 3–5 dniach wylęgają się larwy, które żerują przez 1–2 tygodnie. Dojrzałe larwy spadają na glebę, gdzie przepoczwarczają się w bobówkach. W ciągu roku występują 3 lub 4 pokolenia (pierwsze – maj, drugie – lipiec, trzecie – sierpień, czwarte – wrzesień).

Na żerowanie larw paciornicy wskazują też poskręcane liście i zredukowana powierzchnia blaszki liściowej.

FOTO: fot. Rogowska, Wójcik

Na żerowanie larw paciornicy wskazują też poskręcane liście i zredukowana powierzchnia blaszki liściowej.

FOTO: fot. Rogowska, Wójcik

Na żerowanie larw paciornicy wskazują też poskręcane liście i zredukowana powierzchnia blaszki liściowej.

FOTO: fot. Rogowska, Wójcik

Szkody wyrządzają larwy, które uszkadzają liście sercowe roślin. Rośliny z uszkodzonym stożkiem wzrostu nie tworzą główki lub róży. Roślina może tworzyć po kilka małych główek z bocznych pąków lub dużo drobnych liści. Obecność paciornicy na plantacji zdradzają nawet w późniejszym okresie skorkowaciałe blizny na pędzie. Jeśli uszkodzenia były niewielkie, to blizny są niewidoczne. Samice mogą także składać jaja w ogonkach liściowych, wtedy objawem żerowania larw jest grubienie, skręcanie i kędzierzawienie liści. W miejscach uszkodzenia przez larwy tkanka może być porażana przez patogeny, wywołujące choroby gnilne. Na plantacjach nasiennych na skutek żerowania larw pękają łuszczyny, co jest przyczyną osypywania nasion.

Objawy żerowania paciornicy krzyżowianki – brak stożka wzrostu i skorkowaciałe blizny.

FOTO: fot. Rogowska, Wójcik

Objawy żerowania paciornicy krzyżowianki – brak stożka wzrostu i skorkowaciałe blizny.

FOTO: fot. Rogowska, Wójcik

Grunt to sygnalizacja - Nalot osobników dorosłych należy kontrolować za pomocą pułapki feromonowej

Walka z paciornicą jest trudniejsza niż z wieloma innymi szkodnikami, gdyż rośliny najczęściej nie wyglądają na uszkodzone. Dopiero brak stożka wzrostu albo obecność charakterystycznie poskręcanych liści wierzchołkowych, o silnie zredukowanej powierzchni świadczy o żerowaniu larw paciornicy. W tym czasie jest już za późno na zabiegi środkiem owadobójczym. Dlatego bardzo ważna jest profilaktyka (głęboka orka, zwalczanie chwastów).

Nalot osobników dorosłych należy kontrolować za pomocą pułapki feromonowej, np. deltastop z dyspenserem feromonowym (Biocont). Na plantacjach wczesnych warzyw kapustnych ustawiamy pułapki od połowy pierwszej dekady kwietnia do połowy pierwszej dekady maja, a na późnych odmianach warzyw kapustnych od połowy lipca do połowy pierwszej dekady września.

Główki zastępcze wyrastają w wyniku uszkodzenia stożka wzrostu.

FOTO: fot. Rogowska, Wójcik

W przypadku braku pułapek należy szukać złóż jaj w liściach sercowych. Sygnałem do wykonania zabiegu jest 10–15 złóż jaj na 50 kolejnych roślinach. Obserwacje powinny być prowadzone 2–3 razy w tygodniu.

W rejonach, w których stwierdzono szkody powodowane przez larwy paciornicy, należy wykonać opryskiwanie roślin przed formowaniem główek lub róż. Zabieg należy powtórzyć 3 razy co 7 dni. 

Zagniwanie tkanki w miejscu żerowania larw. Widoczne wyrastające główki boczne.

FOTO: fot. Rogowska, Wójcik

Zagniwanie tkanki w miejscu żerowania larw. Widoczne wyrastające główki boczne.

FOTO: fot. Rogowska, Wójcik

dr Maria Rogowska; Akademia Nauk Stosowanych Stefana Batorego w Skierniewicach

fot. Rogowska, Wójcik

Na początku warto jest się zastanowić, w jaki sposób przedłużyć termin zbioru jesiennych plonów. Niezaprzeczalnym atutem jest fakt, że w niektórych przypadkach można zyskać aż kilka dodatkowych tygodni! Jest to prawdziwa gratka dla osób posiadających przydomową hodowlę. Oczywistym jest, że najważniejszym czynnikiem jest temperatura. Niżej opisane metody nie sprawdzą się w przypadku dużych i częstych przymrozków.

• Osłony płaskie – można wykonać je samodzielnie. Wystarczy zaopatrzyć się w agrowłókninę lub folię perforowaną. Tak przygotowane osłony przeznaczone są do ochrony warzyw niskich, czyli takich, które znajdują się blisko gleby.
• Osłony kombinowane – mogą być stosowane w czasie przymrozków. Podwójna ochrona roślin przynosi doskonałe efekty. Jedną warstwę może stanowić agrowłóknina (spód), a drugą folia pęcherzykowa (wierzch).
• Osłony ze słomy – jeśli temperatura spada lekko poniżej zera, to rośliny znajdujące się w gruncie warto okryć luźną warstwą słomy. Oczywiście musi ona zostać zebrana w dzień, gdy przymrozek odpuszcza.
• Pozostałe osłony – wszystko zależy od posiadanego budżetu. Coraz więcej osób decyduje się na wzniesienie tunelu foliowego, a nawet mini - szklarnie. Należy jednak pamiętać, że nie są one przeznaczone do magazynowania zebranych plonów.

Bardzo ważne jest, aby sprawdzić stan warzyw. Jeśli noszą one oznaki choroby, to stosowanie osłon jest całkowicie bezcelowe. Ponadto, należy stosować tylko czyste materiały. W innym przypadku mogą one spowodować zahamowanie wzrostu roślin. Osłon nie można pozostawiać na dzień, ponieważ brak dostępu do świeżego powietrza także zwiększa ryzyko zastopowania rozwoju plonów.

Gdzie przechowywać warzywa?

Faktem jest, że nie każdy dysponuje przestronną spiżarnią. W przypadku dużej ilości plonów najbardziej opłacalna wydaje się być budowa magazynu. Producent hal namiotowych - Łukasiuk oferuje solidne konstrukcje stalowe, które dostosowywane są do rzeczywistych potrzeb zleceniodawcy. Warto podkreślić, że obiekt nie musi mieć dużego metrażu. 

Hala namiotowa do przechowywania płodów rolnych projektowana jest w oparciu o restrykcyjne przepisy. Godny zaufania producent stworzy konstrukcję, w której będzie panować optymalna temperatura, a także wilgotność.

1. Nowoczesne systemy odprowadzania wilgoci zmniejszają ryzyko zniszczenia warzywnych plonów. Nie trzeba obawiać się intensywnego parowania.
2. Nic nie stoi na przeszkodzie, aby wdrożyć technologię inteligentnego sterowania temperaturą, wilgotnością, światłem. Jest to świetna opcja dla producentów żywności, ale nie tylko.
3. Konstrukcje stalowe wykonywane są z gotowych modułów. Są one montowane na miejscu docelowym, co pozwala ograniczyć ilość prac mokrych. To właśnie dzięki temu już po kilku tygodniach magazyn jest oddany do użytku.
4. Budowa hali namiotowej jest o wiele tańsza, niż magazynu murowanego lub drewnianego. Z pewnością usatysfakcjonuje to osoby, które nie dysponują zbyt dużym budżetem. 
5. Wytrzymałość magazynów o konstrukcji stalowej nie budzi żadnych wątpliwości. Są one odporne na działanie wiatru, zmiennych temperatur, wilgoci, promieniowania słonecznego. Należy także dodać, że pokrycie dachowe jest projektowane w oparciu o strefę śniegową w danej lokalizacji.

Co powinno znaleźć się w magazynie?

W magazynie powinny znaleźć się przede wszystkim regały, dzięki którym można skutecznie uporządkować plony. Z pewnością przydatne okażą się także skrzynie drewniane lub plastikowe do przechowywania warzyw. Niezwykle ważne jest, aby były one wykonane z materiału, który nie wchodzi w reakcję chemiczną z żywnością. W obiektach o dużej powierzchni przydają się wózki widłowe, dzięki którym można jest ograniczyć nakład pracy.

Stale wprowadzane są zakazy stosowania różnych substancji aktywnych, dodatkowo na rynek nadal trafiają produkty z rynków zewnętrznych, gdzie preparaty te można stosować, co jest niezgodne z zasadami równej konkurencji. Często dzięki nim, rolnicy czy sadownicy z państw, gdzie substancje można wykorzystać w uprawie, mają niższe koszty wyprodukowania, wyższe plony i niższe straty wywołane chorobą czy szkodnikiem. A tymczasem na europejskim rynku czasami brakuje skutecznych alternatyw.

Z tym problemem stykamy się bardzo często – normy unijne nie równają się normom rynków zewnętrznych, a produkty mimo wszystko na rynku są obecne. Na szczęście, chociaż w stosunku do neonikotynoidów ten proceder będzie ukrócony. Otóż Komisja Europejska podjęła decyzję, że na unijny rynek nie mogą trafiać produkty, w których wykryte będą nawet śladowe ilości neonikotynoidów.

Czytaj także: Dyskryminacja Polski? – Twarde stanowisko w sprawie ŚOR

Zero klotianidyny i tiametoksamu

W UE żywność, pasze krajowe i importowane nie mogą zawierać żadnych mierzalnych pozostałości pestycydów - klotianidyny i tiametoksamu, które należą do grupy neonikotynoidów.

Komisarz UE ds. zdrowia Stella Kyriakides powiedziała, że w UE zostały już wycofane ze względu na ich negatywny wpływ na owady zapylające. Po wejściu w życie uzgodnionych zasad, co do których zgodni są unijni politycy, importowane produkty nie będą już mogły zawierać pozostałości tych dwóch neonikotynoidów.

Przepisy mają zostać przyjęte na początku przyszłego roku i po okresie przejściowym będą miały zastosowanie zarówno do żywności, jak i paszy produkowanej w Europie i importowanej.

Zakaz stosowania neonikotynoidów wprowadzono w 2018 r. w UE. Jednak w sytuacjach kryzysowych zarówno Francja i Polska, udzielały rolnikom zezwoleń na stosowanie insektycydów w niektórych uprawach. Nie wiadomo, czy ta zasada będzie utrzymana.

Rada państw członkowskich UE i Parlament Europejski mają teraz dwa miesiące na reakcję. Jeśli obie instytucje nie wyrażą sprzeciwu, rozporządzenie zostanie przyjęte na początku 2023 r.

Oprac. dkol na podst. topagrar.com

fot. envato.elements